نسخه دوم سنی‌های لبنان

اوایل سپتامبر، فیصل کرمی، نماینده مجلس لبنان، ضیافتی در منزل تابستانی خود در بقاع صفرین به افتخار شیخ عبداللطیف دریان، مفتی لبنان، برگزار کرد. حضور چهره‌هایی از اردوگاه‌های سیاسی متضاد در این مراسم، نشانه‌ای از تحولی تازه در صف‌بندی سیاسی سنی‌های لبنان بود. کرمی که پیش‌تر از متحدان حزب‌الله به‌شمار می‌رفت، اکنون موضعی متفاوت اتخاذ کرده و خواهان انحصار سلاح در اختیار دولت است؛ موضعی که دریان نیز بر آن تأکید کرد و خواستار تقویت دولت و اتخاذ رویکردی وحدت‌محور شد. حتی حسن مراد، یکی از سیاستمداران نزدیک به حزب‌الله، ضمن حمایت از دولت، اعلام کرد که از هرگونه اقدام تحریک‌آمیز علیه عربستان پرهیز خواهد کرد.

این چرخش سیاسی بخشی از راهبرد عربستان برای کشاندن سیاست‌مداران سنی به‌سوی خود و تشکیل ائتلافی پایدار در برابر حزب‌الله است. تقریباً همه جریان‌های سنی اصلی، جز سه گروه، به این مسیر پیوسته‌اند: بقایای جریان المستقبل که پس از تعلیق فعالیت حزب در قالب «بلوک اعتدال» فعالیت می‌کنند؛ جماعت اسلامی که شاخه لبنانی اخوان‌المسلمین است؛ و گروهی از نمایندگان اصلاح‌طلب موسوم به «بلوک تغییر».

بلوک اعتدال که شامل نمایندگانی چون ولید البعرینی، محمد سلیمان و احمد خیر است، از تصمیم دولت برای انحصار سلاح در دست دولت استقبال کرده و از حزب‌الله خواسته با دولت همکاری کند. نمایندگانی از بلوک تغییر نیز، همچون ابراهیم منیمنه، همین موضع را دارند و خواستار واگذاری کامل سلاح حزب‌الله به دولت شده‌اند. به این ترتیب، تفاوت دیدگاه‌ها میان این گروه‌ها اندک است و همه در اصل بر ضرورت سلطه دولت بر سلاح‌ها توافق دارند، هرچند محاسبات داخلی و منطقه‌ای در شدت و لحن مواضع آنان تأثیرگذار است.

در این میان، «جماعت اسلامی لبنان» استثنا محسوب می‌شود. این گروه از سال ۲۰۰۶ تاکنون خواهان تدوین «راهبرد دفاع ملی» بوده و همچنان بر مشروعیت مقاومت مسلحانه در برابر اسرائیل پافشاری می‌کند؛ هرچند توان نظامی آن محدود است. حملات اسرائیل در جنگ اخیر نیز بیشتر افراد وابسته به جماعت را هدف گرفت تا مراکز یا تسلیحات. فشارهای داخلی بر جماعت افزایش یافته است؛ ۱۰ عضو این گروه به اتهام حمل سلاح بازداشت شده‌اند و رهبران جماعت تأکید کرده‌اند که پیام روشنی دریافت کرده‌اند: هیچ تسامحی در موضوع سلاح وجود نخواهد داشت. با این حال، جماعت همچنان بر مواضع خود ایستاده و خواستار راهبرد دفاع ملی است.

از پایان جنگ سال گذشته تاکنون، صحنه سیاسی سنی‌های لبنان در قالب‌های مشخص‌تری بازترسیم شده است: یک ائتلاف متشکل از نیروهای مستقل و متحدان پیشین حزب‌الله که به عربستان نزدیک شده‌اند، در مقابل بقایای جریان المستقبل و بخشی از اصلاح‌طلبان که گاهی حتی مواضع تندتری علیه حزب‌الله اتخاذ کرده‌اند. جماعت اسلامی نیز در حاشیه باقی مانده و در معرض تهدیدات جدی قرار گرفته است.

با نزدیک‌شدن انتخابات پارلمانی آینده، این شکاف‌ها احتمالاً ادامه خواهند یافت. غیبت جریان المستقبل، تضعیف جماعت اسلامی و تلاش عربستان برای حمایت از ائتلاف‌های جدید، از عوامل تعیین‌کننده خواهند بود. با این حال، تجربه انتخابات شهرداری‌های اخیر در طرابلس و بیروت نشان داد که رأی‌دهندگان سنی تمایل کمی به پذیرش فهرست‌های ائتلافی تحمیلی دارند. بنابراین، هرچند احتمال شکل‌گیری جریانی اصلاح‌طلب و مدنی در جامعه سنی مطرح است، اما این تغییر بنیادین نخواهد بود و جهت‌گیری کلی سنی‌ها همچنان به‌سوی همسویی با سیاست‌های عربستان باقی خواهد ماند./ منبع