نامزدی مالکی و دوراهی سرنوشت‌ساز عراق میان ایران و آمریکا

پس از آنکه «چارچوب هماهنگی» شیعیان، نوری المالکی، نخست‌وزیر اسبق را برای رهبری دولت جدید نامزد کرد، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در ۲۸ ژانویه ۲۰۲۶ علناً با این اقدام مخالفت و تهدید کرد که در صورت انتصاب مالکی، کمک‌های آتی به عراق را متوقف خواهد کرد. این موضع، مانع جدیدی در روابط بغداد و واشنگتن ایجاد کرد و دو طرف را مجبور به بازنگری در مسیر روابط خود نمود. رقابت برای کسب کرسی نخست‌وزیری در عراق به دلیل اختیارات گسترده این منصب، همواره شدید بوده است.

پس از انتخابات نوامبر ۲۰۲۵، محمد شیاع السودانی، نخست‌وزیر وقت، پیشتاز بود، اما با مقاومت‌هایی روبرو شد. السودانی در یک مانور تاکتیکی، از نامزدی مالکی حمایت کرد، با این پیش‌بینی که مرجعیت شیعه و جناح‌های سنی و کردی او را رد خواهند کرد و موضع السودانی تقویت خواهد شد، اما این استراتژی زمانی که مالکی بر نامزدی خود اصرار ورزید و پیام‌های حمایتی از دفتر رهبر ایران دریافت کرد، نتیجه معکوس داد. مرجعیت نجف نیز بر موضع عدم مداخله خود تأکید کرد و در نتیجه، چارچوب هماهنگی، به‌رغم مخالفت‌های داخلی و پیام‌های غیررسمی آمریکا، بیانیه نامزدی مالکی را صادر کرد.

توییت تهدیدآمیز ترامپ، یک واکنش شدید بود که هنجارهای دیپلماتیک گذشته آمریکا را که معمولاً از کانال‌های غیررسمی برای انتقال پیام استفاده می‌کرد، شکست. این اقدام، همزمان با افزایش تنش‌ها میان آمریکا و ایران، روابط بغداد و واشنگتن را تحت فشار قرار داد. به نظر می‌رسد تهران در این مقطع خاص، واشنگتن را به اتخاذ این موضع علنی سوق داده است. عواملی چون نیاز ایران به اهرم فشار بیشتر در مذاکرات با آمریکا، درز عمدی پیام حمایت رهبر ایران از مالکی و بی‌توجهی رهبران شیعه به هشدارهای آمریکا، در این امر مؤثر بوده‌اند. این تحولات، بحران تشکیل دولت را از یک رقابت داخلی به بخشی از یک کشمکش ژئوپلیتیکی گسترده‌تر تبدیل کرده است.

اکنون جناح‌های سیاسی عراق، به‌ویژه گروه‌های شیعه، در یک وضعیت دشوار قرار گرفته‌اند. اصرار بر نامزدی مالکی، روابط با واشنگتن را از تعادل ناپایدار به خصومت آشکار تبدیل می‌کند و می‌تواند به تحریم، خروج نظامی آمریکا و حتی حملات مستقیم منجر شود. از سوی دیگر، عقب‌نشینی در برابر مخالفت آمریکا و حمایت ایران، به منزله یک حرکت قاطع به سمت واشنگتن و دور شدن از نفوذ ایران خواهد بود که احتمالاً واکنش تند ایران و نیروهای نیابتی‌اش را برای بی‌ثبات کردن عراق به دنبال خواهد داشت.

در این میان، چهار سناریو برای تشکیل دولت عراق متصور است. اول، تشکیل دولتی با یک نامزد مصالحه‌ای مورد قبول طرفین پس از آنکه ایران با حداقل تلفات از مذاکرات یا جنگ خارج شود. دوم، تشکیل دولتی همسو با واشنگتن در صورت تضعیف یا فروپاشی نظام سیاسی ایران. سوم، مداخله مستقیم مرجعیت نجف با حمایت مقتدی صدر برای وادار کردن مالکی به کناره‌گیری و تحمیل یک دولت متوازن و چهارم، برگزاری انتخابات زودهنگام به امید بازگشت جریان صدر به روند سیاسی. این چهار سناریو تقریباً از شانس برابری برخوردارند و نشان‌دهنده دشواری تصمیم‌گیری مستقل از تأثیرات منطقه‌ای است. توییت ترامپ و تنش‌های فزاینده، جناح‌های عراقی را در برابر یک آزمون حیاتی قرار داده و به نظر می‌رسد فشارها برای مداخله مرجعیت نجف جهت خروج از این بن‌بست در حال افزایش است./ منبع