پنجره تحریم ایران در حال بسته‌شدن است!

با نزدیک‌شدن به تاریخ ۱۸ اکتبر ۲۰۲۵، محدودیت‌های باقیمانده ناشی از توافق برجام رو به پایان هستند. در این تاریخ، موسوم به «روز فسخ»، در صورت عدم اقدام غرب، تحریم‌های شورای امنیت سازمان ملل علیه برنامه هسته‌ای تسلیحاتی و موشکی ایران برای همیشه منقضی می‌شوند و پرونده هسته‌ای ایران رسماً بسته خواهد شد. این موضوع می‌تواند قدرت بازدارندگی جامعه جهانی در برابر برنامه هسته‌ای ایران را به‌شدت تضعیف کند.

در توافق برجام، مکانیسمی به نام اسنپ‌بک وجود دارد که به کشورهای عضو توافق اجازه می‌دهد در صورت نقض تعهدات، تمامی تحریم‌های پیش از سال ۲۰۱۵ را به صورت یک‌جانبه و دائمی بازگردانند. پس از خروج آمریکا از برجام در سال ۲۰۱۸، مسئولیت اجرای این مکانیسم بر عهده انگلیس، فرانسه و آلمان قرار گرفت. با این حال، اسنپ‌بک و همه تحریم‌های سازمان ملل تنها تا ۱۸ اکتبر ۲۰۲۵ اعتبار دارند و مهلت اداری و سیاسی برای فعال‌سازی آن تا ۱۰ سپتامبر کاهش یافته است؛ زیرا بازگشت تحریم‌ها پس از آغاز فرآیند اسنپ‌بک به‌دلیل مذاکرات و روال‌های شورای امنیت، حداقل ۳۰ روز زمان می‌برد.

این فرآیند با پیچیدگی‌های بیش‌تری همراه است؛ چراکه ریاست دوره‌ای شورای امنیت هر ماه تغییر می‌کند. در ماه اکتبر، روسیه ریاست شورا را به‌عهده خواهد داشت و از قدرت خود برای تضعیف یا توقف اسنپ‌بک استفاده خواهد کرد. هم‌زمان، پاکستان نیز در ماه جولای ریاست شورا را بر عهده دارد و ممکن است در برابر درخواست‌های تهران و مسکو نرمش نشان دهد.

حتی اگر اسنپ‌بک فعال شود و تحریم‌ها بازگردند، اجرای موثر آن‌ها به هیئتی هشت نفره وابسته است که وظیفه نظارت بر اجرای تحریم‌ها را دارد. بودجه و اعتبار این هیئت باید هر سال تمدید شود و روسیه پیش‌تر نشان داده است که می‌تواند با استفاده از حق وتو، تمدید مأموریت چنین هیئت‌هایی را به چالش بکشد؛ چنان‌که پیش‌تر برای هیئت متخصصان کره‌شمالی نیز این اقدام را انجام داده بود. ازاین رو احیای عملی تحریم‌ها بدون همراهی و همکاری سازمان ملل با مانع جدی مواجه است و مسکو احتمالاً مجدداً از قدرت وتوی خود بهره خواهد برد.

در چنین شرایطی، غرب، به‌ویژه اروپا و آمریکا باید آماده باشند تا خارج از چارچوب سازمان ملل، ائتلافی از کشورهای هم‌پیمان تشکیل دهند که مایل به پیگیری و اجرای تحریم‌ها علیه ایران هستند. این ائتلاف باید با به اشتراک‌گذاری اطلاعات و افزایش فشار دیپلماتیک، تلاش کند تا اجرای تحریم‌های بین‌المللی ادامه یابد و اثرگذاری آنان حفظ شود؛ حتی در صورتی که سازمان ملل حاضر به اعمال آن‌ها نباشد.

یادداشت تأکید می‌کند که تحریم‌های شورای امنیت نباید از ابتدا برداشته می‌شدند، زیرا ایران در پاسخ به رفع این تحریم‌ها، دست به رفتارهای تهاجمی و باج‌گیری هسته‌ای زد. رهبران اروپایی فرصت کمی برای جبران سیاست‌های مماشات گذشته دارند، اما همچنان این امکان وجود دارد که با همکاری واشنگتن، موضعی قاطع در قبال تهران اتخاذ کرده و نقش تعیین‌کننده‌ای در بازگرداندن تحریم‌ها ایفا کنند. در نهایت، اگر اروپا و آمریکا هماهنگ عمل کنند، این موضوع می‌تواند نقطه عطفی در همکاری فراآتلانتیکی برای مقابله با تهدیدات غرب‌آسیا باشد./ منبع