همسایگی در  پیچ منافع

ترکیه در واکنش به بازگشت تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران، بنا بر فرمان رجب طیب اردوغان، دارایی‌های بیست شخص و هجده نهاد ایرانی فعال در حوزه‌های هسته‌ای، انرژی، کشتی‌رانی و پژوهشی را مسدود کرد. این اقدام شامل سازمان انرژی اتمی ایران، چند بانک از جمله بانک سپه و شرکت‌های فعال در تبدیل اورانیوم و تولید سوخت هسته‌ای بود. منابع ترکیه‌ای و یورونیوز این خبر را تأیید کردند، اما بهروز کمالوندی، سخنگوی سازمان انرژی اتمی، مسدودسازی دارایی‌های این سازمان و شرکت‌های وابسته را تکذیب و اعلام کرد هیچ اقدام اجرایی در خاک ترکیه انجام نشده است. این اقدام ترکیه از منظر بسیاری غیرمنتظره بود، زیرا آنکارا با وجود روابط همسایگی، در اجرای قطع‌نامه‌های شورای امنیت علیه ایران پیش‌قدم شد. زمینه این رویکرد را می‌توان در نیازهای گسترده ترکیه به آمریکا، از جمله خرید جنگنده‌های اف-۱۶ و اف-۳۵، قراردادهای هوایی با بوئینگ، همکاری‌های هسته‌ای غیرنظامی و کاهش وابستگی به انرژی روسیه، جست‌وجو کرد.

دیدار اخیر اردوغان و دونالد ترامپ پس از ۶ سال، موجب گشودن مسیرهایی برای پیشرفت در حوزه‌های نظامی، اقتصادی و انرژی، از جمله قرارداد ۴۳ میلیارد دلاری خرید ال‌ان‌جی و توافق برای رآکتورهای کوچک مدولار شد. هم‌زمان ترکیش‌ایرلاینز خرید ۲۲۵ فروند هواپیما از بوئینگ را اعلام کرد و آنکارا برای بازگشت به برنامه اف-۳۵ و خرید چهل فروند اف-۱۶ وایپر تلاش کرد، هرچند با مقاومت کنگره مواجه شد. در حوزه منطقه‌ای، ترکیه در سوریه نفوذ چشمگیری یافته و مسئله کردها و روابط با نیروهای دموکراتیک سوریه محور مذاکرات با واشنگتن است. روابط با اسرائیل به‌دلیل جنگ غزه و تحولات سوریه تیره شده و آمریکا نقش میانجی برای کاهش تنش ایفا می‌کند. در چنین شرایطی منافع تهران به‌دلیل سیاست‌های بده‌بستانی آنکارا با واشنگتن تحت فشار قرار گرفته است. ترکیه با استفاده از موقعیت ژئوپلیتیک خود تلاش می‌کند همزمان جایگاه خود را نزد آمریکا و ناتو حفظ و قدرت منطقه‌ای خود را تقویت کند. در عین حال، ایران با وجود این فشارها، سیاستی متوازن در قبال آنکارا حفظ کرده و به‌جای واکنش‌های تند، مسیر تعامل را ادامه می‌دهد. نمونه آن سفر وزیر دفاع ایران به آنکارا و دیدار با وزیر دفاع ترکیه است.

این رویکرد مانع از افزایش تنش و تضعیف فرصت‌های دیپلماتیک می‌شود و امکان بهره‌برداری از ظرفیت‌های همکاری را فراهم می‌آورد. مناسبات ایران و ترکیه علاوه‌بر روابط دوجانبه، با پرونده‌هایی چون قفقاز جنوبی، روابط با جمهوری آذربایجان و بحران سوریه پیوند خورده است.

رویکرد محتاطانه تهران، امکان مدیریت فشارها و بحران‌های پیرامونی را افزایش می‌دهد. در مجموع، ترکیه با اتخاذ سیاستی فعال در همراهی با تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران، اهداف بلندمدت خود در همکاری‌های نظامی، اقتصادی و انرژی با غرب را دنبال می‌کند، در حالی که ایران با رویکردی متوازن می‌کوشد ضمن حفظ منافع ملی، مسیر همکاری با همسایه را مسدود نکند./ منبع