بازگشت داعش

۹ ماه پس از سرنگونی بشار اسد به‌دست مخالفان، سوریه وارد مرحله‌ای پرچالش شده است. کشور اکنون تحت رهبری گروه هیئت تحریرالشام اداره می‌شود اما با موجی از درگیری‌های فرقه‌ای، حملات پی‌درپی اسرائیل و اختلافات داخلی مواجه است. در این شرایط، داعش بار دیگر به صحنه بازگشته و تهدیدی جدی برای ثبات نوپای کشور ایجاد کرده است. هرچند شمار نیروهای این گروه از حدود یک‌صد هزار نفر در اوج قدرت در سال ۲۰۱۴ به حدود ۲۵۰۰ جنگجو کاهش یافته، اما از خلأ امنیتی پس از اسد استفاده کرده تا شبکه‌های خود را بازسازی کند.

حملات داعش امروز نه‌تنها مکررتر بلکه دقیق‌تر و پیچیده‌تر از گذشته است. در ماه ژوئن، یک بمب‌گذار انتحاری وابسته به داعش کلیسای ارتدوکس یونانی در دمشق را هدف قرار داد که ۲۵ کشته و ۶۳ زخمی برجا گذاشت. تنها دو ماه بعد، این گروه بیش از دو‌ جین حمله در شمال‌شرقی سوریه ترتیب داد؛ حملاتی که طیف گسترده‌ای از تاکتیک‌ها شامل کمین، ترور، تیراندازی و بمب‌گذاری کنار جاده‌ای را در بر گرفت. بنا به آمار، تعداد عملیات‌های منتسب به داعش در سال گذشته به ۲۹۴ مورد رسید که نسبت به ۱۲۱ مورد در سال ۲۰۲۳ جهش چشمگیری را نشان می‌دهد.

این روند مستقیماً تلاش‌های دولت جدید سوریه برای تثبیت اوضاع را تهدید می‌کند. در حالی ‌که جامعه سوریه هنوز از شکاف‌های عمیق مذهبی میان سنی‌ها، علویان و دروزی‌ها رنج می‌برد، ناتوانی دولت در حفاظت از اقلیت‌ها می‌تواند مشروعیت سیاسی آن را متزلزل سازد. از سوی دیگر، احتمال قدرت‌گیری مجدد داعش، کابوسی برای مردمی است که تازه از سایه حکومت اسد رها شده‌اند.

همزمان، برنامه اعلام‌شده دولت ترامپ برای خروج تدریجی دو هزار سرباز آمریکایی از سوریه این وضعیت را بحرانی‌تر می‌سازد. از سال ۲۰۱۴ ایالات متحده ستون اصلی ائتلاف جهانی علیه داعش بوده و خروج آن می‌تواند کارایی این ائتلاف متشکل از ۸۸ عضو را به‌شدت تضعیف کند. نیروی ترکیبی ارتش سوریه و نیروهای دموکراتیک سوریه نیز به تنهایی توان جلوگیری از بازگشت گسترده داعش را ندارند. از این رو، واشنگتن باید حضور حداقلی چند صد سرباز را تا پس از سال ۲۰۲۶ حفظ کند تا بتواند با ارائه اطلاعات، شناسایی و آموزش، از ناتوانی کامل دولت دمشق در برابر داعش جلوگیری کند.

داعش اکنون در حال بهره‌برداری از شکاف‌های فرقه‌ای برای عضوگیری و تبلیغات است. گزارش‌های سازمان ملل نشان می‌دهد که این گروه با انتشار نشریات آنلاین به تحریک علیه احمد الشرع، رئیس‌جمهور جدید سوریه، و هیئت تحریرالشام می‌پردازد و آنان را «مرتد» و دست‌نشانده اسرائیل و آمریکا می‌خواند. همزمان، حملات هوایی و زمینی اسرائیل در سوریه شرایط بی‌ثباتی را ایجاد کرده که زمینه مساعدی برای داعش فراهم می‌آورد. افزایش اعتمادبه‌نفس این گروه درست در زمانی صورت می‌گیرد که آمریکا و عراق تصمیم به پایان مأموریت نظامی ائتلاف جهانی تا سال ۲۰۲۶ گرفته‌اند.

خروج زودهنگام آمریکا خطر بازگشت کامل داعش و حتی فروپاشی دوباره سوریه به جنگ داخلی را در پی دارد. واشنگتن و شرکای ائتلاف نه‌تنها باید حضور خود را تمدید کنند بلکه دمشق را نیز به جمع ائتلاف جهانی علیه داعش بپیوندانند. گرچه پذیرش سابقه جهادی رهبران فعلی سوریه دشوار خواهد بود، اما بدون مشارکت مستقیم حکومت جدید امکان شکست نهایی داعش وجود ندارد. ایالات متحده باید آموزش ضدتروریسم، تبادل اطلاعات و فشار بر متحدانی مانند اسرائیل را برای پرهیز از تشدید بی‌ثباتی افزایش دهد. تنها با چنین رویکردی می‌توان مانع از بازگشت داعش و تداوم بحران در سوریه شد./ منبع