تهران باید انتخاب کند
پیمان جدید منطقهای، انزوای فزاینده ایران را آشکار کرده است.
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان«تهران باید انتخاب کند»، نوشته آرش عزیزی (Arash Azizi)، منتشرشده در آتلانتیک (Atlantic)، با تمرکز بر شکلگیری پیمان دفاعی جدید میان عربستان، پاکستان و ترکیه، آن را نشانهای از تشدید انزوای منطقهای ایران و افزایش فشار برای بازتعریف مناسبات تهران با همسایگان و قدرتهای مسلمان همسو با غرب میداند. در ادامه، چکیده این یادداشت را میخوانید.
تشکیل پیمان دفاعی جدید میان عربستان، پاکستان و ترکیه، صرفاً یک تحول امنیتی میان سه کشور نیست، بلکه میتواند نشانهای مهم از تغییر در موازنه منطقهای و کاهش فضای مانور ایران تلقی شود. اگرچه طرفهای این توافق تأکید کردهاند که پیمان علیه کشور مشخصی شکل نگرفته است، مجموعه شرایط منطقهای نشان میدهد که ایران یکی از مهمترین دغدغههای امنیتی پشت این ابتکار است.
اهمیت این تحول از آنجا ناشی میشود که هر سه کشور از بازیگران برجسته جهان اسلام هستند و در عین حال روابط راهبردی و امنیتی قابلتوجهی با غرب دارند. عربستان و ترکیه از بزرگترین اقتصادها و قدرتهای نظامی منطقه محسوب میشوند و پاکستان نیز تنها قدرت هستهای جهان اسلام است. افزون بر این، ترکیه و پاکستان با ایران مرز زمینی دارند و عربستان نیز از مهمترین رقبای منطقهای تهران به شمار میرود. گردهمایی این سه کشور در قالب توافقی که در مکه، مهمترین شهر مقدس اسلام، منعقد شده، از منظر نمادین نیز برای ایران معنادار است.
این تحول در شرایطی رخ میدهد که ایران ماهها درگیر جنگ با اسرائیل و آمریکا بوده است. تهران توانسته از این رویارویی بدون شکست قطعی عبور کند، اما بخشی از راهبرد آن شامل حمله به کشورهای همسایهای بوده که میزبان پایگاههای نظامی آمریکا هستند. چنین رویکردی ممکن است در کوتاهمدت هزینههایی را به رقبای ایران تحمیل کند، اما همزمان نگرانی کشورهای منطقه از تبعات امنیتی اقدامات تهران را افزایش داده و انگیزه آنها برای هماهنگی بیشتر را تقویت کرده است.
از سوی دیگر، شکلگیری این ائتلاف با سابقه روابط ایران با سه کشور عضو آن تضاد آشکاری دارد. تهران طی دهههای گذشته روابط فرهنگی، اقتصادی و سیاسی نزدیکی با ترکیه و پاکستان داشته و در سالهای اخیر نیز برای بهبود مناسبات با عربستان تلاش کرده است. ازسرگیری روابط دیپلماتیک تهران و ریاض در سال ۲۰۲۳، نشانهای از تلاش برای کاهش رقابت و تنش میان دو کشور بود. با این حال، پیمان جدید نشان میدهد که بهبود روابط دوجانبه لزوماً به معنای همگرایی راهبردی نیست.
در چنین شرایطی، ایران با مسئلهای فراتر از یک ائتلاف نظامی مواجه است: خطر شکلگیری اجماعی منطقهای که تهران را در موقعیتی منزویتر قرار دهد. تداوم تقابل با غرب و اسرائیل، در کنار فشار بر کشورهای همسایه، میتواند روابط ایران با قدرتهای مسلمان منطقه را نیز دشوارتر کند. پیام اصلی تحولات اخیر این است که تهران ناچار است میان تداوم سیاست تقابل گسترده و تلاش برای بازسازی روابط منطقهای و کاهش نگرانی همسایگان، انتخابی راهبردی انجام دهد./منبع
