سه عامل تعیین‌کننده آینده هسته‌ای ایران؛ فوردو تنها یکی از آن‌هاست

با وجود ادعای اسرائیل که ایران در صورت عدم توقف فعالیت هسته‌ای خود، می‌تواند در مدت کوتاهی، شاید چند ماه، به سلاح هسته‌ای دست یابد، حملات اسرائیل به تأسیسات هسته‌ای فوردو در ایران تاکنون محدود بوده است. فوردو که برای غنی‌سازی اورانیوم تا ۶۰ درصد استفاده می‌شود، نقش کلیدی در برنامه هسته‌ای ایران دارد. حملات احتمالی آینده به فوردو، با حمایت احتمالی آمریکا، ممکن است در راه باشد. با این حال، موفقیت این حملات تنها یکی از عوامل تعیین‌کننده آینده هسته‌ای ایران است. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران اعلام کرده که ایران آماده بازگشت به مذاکرات هسته‌ای است، اما چشم‌انداز حل اختلافات، به‌ویژه بر سر غنی‌سازی اورانیوم، ضعیف به نظر می‌رسد، زیرا بحران کنونی احتمالاً مواضع طرفین را سخت‌تر کرده است.

فوردو، واقع در نزدیکی قم و مدفون در عمق ۸۰ تا ۱۱۰ متری زیر کوه، برای غنی‌سازی اورانیوم با استفاده از سانتریفیوژهای قدیمی IR-1 و پیشرفته‌تر IR-6 طراحی شده است. بر اساس توافق برجام در سال ۲۰۱۵، غنی‌سازی در فوردو ممنوع بود، اما پس از خروج آمریکا در سال ۲۰۱۸، ایران فعالیت‌های غنی‌سازی را از سر گرفت و به سطح ۶۰ درصد رسید. آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در ماه مارس سال ۲۰۲۳ نمونه‌هایی با غنای ۸۳.۷ درصد در فوردو شناسایی کرد، هرچند این موضوع تأیید نشد. فوردو می‌تواند غنی‌سازی اورانیوم را از ۶۰ به ۹۰ درصد که برای ساخت سلاح هسته‌ای لازم است، برساند. بخشی از ذخایر اورانیوم ۶۰ درصد ایران احتمالاً در فوردو یا اصفهان ذخیره شده، اما مکان دقیق آن مشخص نیست. تخریب فوردو به دلیل موقعیت زیرزمینی آن دشوار است و ممکن است نیازمند بمب‌های سنگین ۳۰ هزار پوندی آمریکا یا حملات مکرر اسرائیل باشد. روش‌های غیرمتعارف مانند حملات سایبری مشابه استاکس‌نت نیز ممکن است استفاده شود. با توجه به تخریب نطنز و آسیب به تأسیسات دیگر مانند اصفهان و اراک، وضعیت فوردو در روزهای آینده تعیین‌کننده خواهد بود.

آژانس بین‌المللی انرژی اتمی روز قبل از حملات اسرائیل، برای اولین بار از سال ۲۰۰۵، ایران را به نقض تعهدات عدم اشاعه متهم کرد. نگرانی‌ها شامل یافتن اورانیوم در سایت‌های اعلام‌نشده و ذخیره بیش از چهارصد کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد بود. ژنرال مایکل کوریلا اعلام کرد که ایران با ذخایر و سانتریفیوژهای موجود می‌تواند در یک هفته ۲۵ کیلوگرم ماده تسلیحاتی و در سه هفته مواد کافی برای ۱۰ سلاح هسته‌ای تولید کند. ایران این اتهامات را رد کرد و مدعی شد [گزارش] آژانس مبنای قانونی ندارد. ایران اعلام کرد تأسیسات امن‌تری می‌سازد و سانتریفیوژهای نسل ششم را در فوردو نصب خواهد کرد. گزارش‌ها حاکی از آن است که مجلس ایران در روز ۱۶ ژوئن قانونی برای خروج از معاهده منع اشاعه (NPT) در پاسخ به «رویدادهای فوق‌العاده» پیشنهاد کرده است. خروج از معاهده منع اشاعه، برخلاف فتوای سال ۲۰۰۵ رهبر ایران که تولید و استفاده از سلاح هسته‌ای را ممنوع کرده بود، گامی قاطع به‌سوی برنامه تسلیحاتی خواهد بود. این اقدام می‌تواند نظم جهانی هسته‌ای را تضعیف کند و خطر گسترش تسلیحات هسته‌ای را افزایش دهد. ایران با محور کشورهایی مانند روسیه، چین و کره‌شمالی همکاری نزدیکی دارد. در ماه ژوئن سال ۲۰۲۳، آژانس گزارش داد که این سه کشور علیه یافته‌های آژانس رأی دادند. در ماه ژانویه سال ۲۰۲۵، ایران و روسیه پیمان همکاری راهبردی امضا کردند و گزارش‌هایی از درخواست ایران برای کمک هسته‌ای از روسیه وجود دارد. چین و روسیه پیش‌تر به ایران کمک کرده‌اند، از جمله با ارائه رآکتورهای کوچک و تکمیل رآکتور بوشهر. حمایت سیاسی این کشورها، به‌ویژه در شورای امنیت، می‌تواند فشارهای دیپلماتیک بر ایران را خنثی کند. واکنش مسکو و پکن، چه از نظر فنی و چه سیاسی، نقش مهمی در آینده برنامه هسته‌ای ایران خواهد داشت. اگر حملات اسرائیل ادامه یابد و آمریکا حمایت کند، منطقه ممکن است شاهد تقابل قدرت‌های بزرگ شود./ منبع