ترامپ باعث نگرانی نتانیاهو شده است

در سفر اخیر دونالد ترامپ به خاورمیانه، نکته قابل توجهی وجود داشت؛ او به کشورهای عربستان، امارات و قطر سفر کرد اما به اسرائیل، متحد اصلی آمریکا در منطقه، سفر نکرد. وقتی درباره این موضوع سؤال شد، ترامپ این را نوعی بی‌احترامی ندانست و گفت که این موضوع به نفع اسرائیل است، زیرا او قصد دارد اتحادهای خود را با کشورهایی که نام‌شان اسرائیل نیست، تقویت کند. این رفتار ترامپ پیام واضحی فرستاد که نگرانی‌های اسرائیل دیگر اولویت اصلی او در خاورمیانه نیستند و به نظر می‌رسد این وضعیت مدتی است که ادامه داشته است. رویکردهای دولت ترامپ به وضوح نشان می‌دهد که سیاست‌های او بارها در جهت تضعیف اهداف نخست‌وزیر اسرائیل، بنیامین نتانیاهو، بوده و شکاف بین آمریکا و اسرائیل در حال افزایش است.

اکثر اسرائیلی‌ها از انتخاب دوباره ترامپ استقبال کردند، چرا که تقریباً دو سوم آن‌ها باور داشتند او بهتر از کامالا هریس از منافع اسرائیل حمایت خواهد کرد. این انتظار منطقی به نظر می‌رسید زیرا در دوره نخست ریاست جمهوری‌اش، ترامپ سفارت آمریکا را به اورشلیم منتقل کرد، توافق هسته‌ای ایران را لغو نمود، الحاق جولان توسط اسرائیل را به رسمیت شناخت و به عادی‌سازی روابط این کشور با چندین کشور عربی کمک کرد. بر خلاف هریس، اسرائیلی‌ها تصور می‌کردند ترامپ در برابر ایران کوتاه نخواهد آمد و با حماس مصالحه نخواهد کرد؛ اما چهار ماه پس از آغاز دوره دوم ترامپ، این اعتماد در حال آزمون است.

در مسئله ایران، آمریکا هفته‌هاست در حال مذاکره با دشمن دیرینه اسرائیل درباره برنامه هسته‌ای ایران است و احتمال دارد دولت ترامپ در نهایت تحریم‌ها را کاهش داده و سیاست نرم‌تری در قبال این رژیم اتخاذ کند. گرچه هنوز توافق قطعی نیست، همین احتمال برای نتانیاهو که توافق قبلی هسته‌ای را به شدت رد کرده و مخالفت با ایران را محور سیاست خارجی خود قرار داده، کاملاً غیرقابل قبول است.

در نوار غزه نیز تنش‌ها افزایش یافته و اسرائیل حملات موشکی خود را شدت بخشیده است. این تحولات نه تنها برنامه نامتجانس و بی‌معنای ترامپ برای «تصاحب» منطقه و بازسازی آن به عنوان «ریویرا خاورمیانه» را مختل کرده، بلکه شکست او در تحقق وعده پایان سریع مناقشه را نیز برجسته ساخته است. نتانیاهو خواستار شکست کامل حماس است که تحقق این هدف بدون تداوم درگیری‌ها ممکن نیست، اما ترامپ اوایل این ماه خواستار آتش‌بس شد که در اسرائیل نگرانی از کاهش حمایت آمریکا از عملیات نظامی این کشور را برانگیخت. همچنین دولت ترامپ بدون مشارکت اسرائیل در مذاکرات آزادی ادان الکساندر، شهروند دوتابعیتی اسرائیلی-آمریکایی را آزاد کرد، موضوعی که باعث افزایش انتقادها به نتانیاهو شد، چرا که هنوز چند ده گروگان اسرائیلی در اختیار حماس باقی مانده‌اند.

سوریه یکی دیگر از موضوعات حساس برای اسرائیل است. ترامپ در سفر خود به عربستان با احمد الشراع، رهبر جدید سوریه دیدار کرد؛ اقدامی که نخستین دیدار یک رئیس‌جمهور آمریکا با رهبر سوریه طی ۲۵ سال اخیر بود. او همچنین تحریم‌های آمریکا علیه سوریه را لغو کرد و الشراع را «جذاب» و «بسیار شگفت‌انگیز» خواند. این توصیف‌ها قطعاً مورد قبول اسرائیل نیست. اسرائیل الشراع را تهدیدی می‌داند، به ویژه به خاطر ارتباطات گذشته‌اش با القاعده. در گذشته اسرائیل برای تضعیف این رژیم، به بمباران سوریه، احداث پایگاه‌های نظامی در مرز و حمایت از مخالفان دروزی سوریه پرداخته بود و از آمریکا خواسته بود تحریم‌ها را حفظ کند، اما ترامپ به این درخواست‌ها توجهی نکرد.

در یمن نیز وضعیت پیچیده است. پس از حملات ۷ اکتبر، حوثی‌ها به کشتی‌های آمریکایی حمله کردند و موشک‌هایی به اسرائیل شلیک کردند که نشان از همبستگی آن‌ها با حماس داشت. آمریکا ابتدا به حملات علیه حوثی‌ها پرداخت که اسرائیل از آن استقبال کرد، اما پس از آن دولت ترامپ بدون اطلاع اسرائیل با حوثی‌ها به توافق آتش‌بس رسید. این توافق تنها دو روز پس از حمله موشکی به فرودگاه اصلی اسرائیل اعلام شد و از آن زمان نیز حملات بیشتری به اسرائیل انجام شده است.

در سطح کلان‌تر و شاید مهم‌تر در بلندمدت، دولت ترامپ تمایل کمتری به ایفای نقش سنتی آمریکا در خاورمیانه دارد؛ نقشی که اسرائیل به شدت به آن وابسته است. در دوره جو بایدن، آمریکا حضور نظامی قابل توجهی در منطقه داشت و از کمپین اسرائیل در غزه حمایت گسترده می‌کرد، هرچند دولت بایدن هم به اسرائیل فشار می‌آورد تا به آتش‌بس تن دهد و با فلسطینیان معتدل همکاری کند؛ اما ترامپ در حال کاهش نیروهای آمریکایی در سوریه است و کابینه‌ای را تشکیل داده که اعضای آن نسبت به مداخلات نظامی در خارج از کشور شکاک‌اند. رهبری آمریکا در خاورمیانه نقشی حیاتی در بازدارندگی ایران، مقابله با داعش و دیگر گروه‌های تروریستی و همچنین نزدیکی کشورهای عربی معتدل مانند مصر و عربستان ایفا کرده است که همه این‌ها به نفع اسرائیل بوده است. دولت ترامپ این نقش‌ها را ترک نمی‌کند اما در حال عقب‌نشینی از برخی آن‌هاست.

با این حال، این بدان معنا نیست که اتحاد آمریکا و اسرائیل در بحران است. اختلاف‌ها ادامه خواهند یافت، اما اسرائیلی‌ها دلایلی برای اطمینان دارند که حمایت آمریکا به طور کلی قوی باقی خواهد ماند. بیشتر مشاوران ترامپ و اکثریت جمهوری‌خواهان کنگره خود را حامی اسرائیل می‌دانند. برخلاف نگرانی برخی در اسرائیل، ترامپ احتمالاً حمایت خود را از عملیات نظامی این کشور در غزه پس نخواهد گرفت، به ویژه چون نسبت به بحران انسانی فلسطینیان بی‌توجه است. همچنین او به حمایت از شهرک‌نشینان اسرائیلی در کرانه باختری ادامه می‌دهد و سفیری به نام مایک هاکبی را منصوب کرده که از الحاق این مناطق حمایت کرده است. جالب اینجاست که این حمایت‌ها موجب سخت‌تر شدن کار نتانیاهو شده است؛ زیرا جناح راست افراطی اسرائیل که خواستار تغییرات گسترده در سیاست‌هاست، با این اقدامات تشویق شده و فشار بیشتری بر دولت او وارد می‌آورد.

در نهایت، شرایط اسرائیل نسبت به چند سال پیش به طور بنیادین تغییر کرده است. نسبت به روسای جمهور پیشین آمریکا، ترامپ بیشتر تمایل دارد منافع اسرائیل را نادیده بگیرد و اهدافی را دنبال کند که آشکارا با آن‌ها در تضاد است. اسرائیل احتمالاً همچنان متحد آمریکا باقی خواهد ماند، اما این متحد می‌تواند موجب شود که خاورمیانه برای اسرائیل منطقه‌ای بسیار تهدیدآمیزتر به نظر برسد./منبع