مواضع متناقض ترامپ و خطر شکست مذاکرات ایران

پس از یک نشست سه‌ساعته با بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، دونالد ترامپ اعلام کرد که هیچ تصمیم قطعی‌ای گرفته نشده، اما او بر ادامه مذاکرات با ایران برای دستیابی به یک توافق احتمالی اصرار داشته است. این دیدار در حالی انجام شد که استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستاده ویژه و داماد ترامپ، برای ازسرگیری مذاکرات با ایران به عمان سفر کرده بودند. این گفتگوها با استقبال نسبی طرف ایرانی مواجه شد، اما نتانیاهو نگران بود که ترامپ معامله‌ای را امضا کند که نگرانی‌های دیگر اسرائیل، مانند حمایت تهران از نیروهای نیابتی و برنامه موشک‌های بالستیک ایران را نادیده بگیرد.

سفر لحظه آخری نتانیاهو به واشنگتن تلاشی برای همسو کردن دوباره ترامپ با مواضع اسرائیل بود، اما با این حال، موضع مذاکراتی ترامپ بسیار گیج‌کننده است. او در برخی روزها با لحنی خوش‌بینانه از دیپلماسی سخن می‌گوید و در روزهای دیگر، همگان را به یاد دور قبلی مذاکرات در ماه ژوئن می‌اندازد که با خروج او از گفتگوها، اسرائیل یک جنگ هوایی دوازده روزه را آغاز کرد که منجر به کشته شدن بخش قابل توجهی از رهبران نظامی تهران و تلفات سنگینی برای خود اسرائیل شد. پیام ترامپ در روزهای اخیر صریح بوده است: اگر ایران خواسته‌های من را برآورده نکند، بمب‌های آمریکایی بیشتری فرو خواهد ریخت.

همزمان با فشار برای دیپلماسی، دومین ناو هواپیمابر آمریکایی در حال آماده شدن برای حرکت به سمت خلیج فارس است. مشخص نیست ترامپ دقیقاً از این مذاکرات چه می‌خواهد. کاخ سفید در بهار گذشته بر این موضوع پافشاری می‌کرد که ایران تحت هیچ شرایطی نمی‌تواند توانایی غنی‌سازی بومی خود را حفظ کند، اما با گذشت زمان، خواسته‌های ترامپ تهاجمی‌تر شده و او اصرار دارد که ایران باید کل برنامه هسته‌ای خود را تعطیل کند، تمام اورانیوم غنی‌شده خود را از کشور خارج سازد و تعهدی الزام‌آور برای عدم غنی‌سازی در آینده امضا کند.

کاخ سفید همچنین از ایران می‌خواهد که تولید موشک‌های بالستیک خود را محدود کند، روابطش را با گروه‌های غیردولتی در منطقه قطع نماید و بازداشت معترضان را متوقف کند. از دیدگاه آمریکایی‌ها، این موارد نباید بحث‌برانگیز باشند، اما از نظر دولت ایران، آنچه دولت ترامپ اساساً درخواست می‌کند، آسیب‌پذیر کردن و حتی بی‌دفاع ساختن خود در برابر اقدام نظامی احتمالی آمریکا در آینده است. همانطور که علی شمخانی، مشاور سیاست خارجی رهبر ایران، تأکید کرده، «توانمندی‌های موشکی جمهوری اسلامی غیرقابل مذاکره است». خبر خوب این است که دیپلماسی هنوز زنده است و ترامپ، به‌رغم زبان جنگ‌طلبانه‌اش، حداقل به یافتن یک راه خروج تمایل نشان می‌دهد، اما خبر بد این است که خواسته‌های حداکثری او، همراه با سرسختی سنتی ایران، می‌تواند هرگونه پیشرفت احتمالی را از بین ببرد.

اگرچه موضع مذاکراتی تهران در مقایسه با ایالات متحده ضعیف است، اما این لزوماً به این معنا نیست که ایران سندی را که عملاً یک تسلیم‌نامه تحمیلی از سوی آمریکاست، امضا خواهد کرد. تاریخ نشان داده است که این نظام زمانی که پشتش به دیوار می‌رسد، متحدتر شده و مقاومت می‌کند. مذاکرات ذاتاً نیازمند داد و ستد است. ترامپ دوست دارد درباره معامله کردن صحبت کند، اما به ندرت آماده است آنچه را که برای رسیدن به یک توافق مورد قبول طرفین لازم است، انجام دهد. او بیشتر به چماق اجبار علاقه دارد تا هویج امتیازات. اینکه گفت‌وگوی جاری با ایران به یک توافق منجر شود یا به مقدمه‌ای برای یک جنگ غیرقابل پیش‌بینی و پرهزینه تبدیل شود، مستقیماً به تمایل ترامپ برای پذیرش پاسخ «آری» بستگی دارد./ منبع