جنگ ایران در وضعیت تعلیق خطرناکی گرفتار شده است
تعلیق حملات و مذاکرات، تقابل ایران و آمریکا را به بنبستی پرهزینه و بیثبات تبدیل کرده است.
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «جنگ ایران در وضعیت تعلیق خطرناکی گرفتار شده است» به قلم نانسی ای. یوسف (Nancy A. Youssef) و جاناتان لمیر (Jonathan Lemire)، منتشرشده در نشریه آتلانتیک (The Atlantic)، به بررسی وضعیت نامشخص تقابل نظامی و اقتصادی ایران و آمریکا میپردازد. این یادداشت نشان میدهد که توقف حملات و فقدان مذاکرات جدی، بهجای ایجاد ثبات، شرایطی شکننده ایجاد کرده که در آن محاسبات اشتباه، فشار اقتصادی و اقدامات تلافیجویانه میتوانند به تشدید ناگهانی درگیری منجر شوند. در ادامه، چکیده این یادداشت را میخوانید.
جنگ ایران و آمریکا در مرحلهای قرار گرفته که هیچیک از طرفین تمایل روشنی برای آغاز حملات گسترده یا ورود به مذاکرات جدی نشان نمیدهند. دونالد ترامپ فعلاً راهبردی مبتنی بر حفظ فشار اقتصادی و دریایی را دنبال میکند و امیدوار است محاصره دریایی در تنگه هرمز و تحریمهای گسترده آمریکا، حکومت ایران را به پذیرش خواستههای واشنگتن وادار کند. از نگاه رئیسجمهور آمریکا، توازن قدرت به سود ایالات متحده است و تهران در نهایت ناچار خواهد شد در برابر فشارهای اقتصادی عقبنشینی کند.
در مقابل، مقامهای ایرانی نیز معتقدند که گذشت زمان میتواند موقعیت کشورشان را تقویت کند. تهران بر این باور است که افزایش هزینههای جنگ برای آمریکا و متحدان منطقهای آن، همراه با نارضایتی عمومی در داخل آمریکا، قدرت چانهزنی واشنگتن را کاهش خواهد داد. ایران برای حفظ این وضعیت، به اقدامات محدود نظامی، حملات پهپادی و عملیات سایبری متوسل میشود و همزمان بر حفظ دستاوردهای هستهای خود تأکید دارد. مقامهای امنیتی ایران اعلام کردهاند که اجازه نخواهند داد حتی بخش کوچکی از مواد هستهای غنیشده از کشور خارج شود؛ موضعی که فاصله زیادی با خواسته اصلی آمریکا برای جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای دارد.
این وضعیت ظاهراً به کاهش شدت درگیری منجر شده، اما در واقع نوعی تعادل شکننده ایجاد کرده است. خطر اصلی نه در حملهای برنامهریزیشده، بلکه در احتمال محاسبه اشتباه، حادثه نظامی یا تصمیم ناگهانی یکی از طرفین برای بهرهبرداری از موقعیت خود قرار دارد. هر دو کشور تصور میکنند که زمان به سود آنها عمل میکند، درحالیکه تداوم وضعیت فعلی میتواند زمینهساز تشدید بحران شود.
پیش از انتخابات میاندورهای آمریکا، ترامپ به اطرافیان خود گفته بود که از حملات نظامی شدیدتری حمایت میکند تا ایران را به بازگشت به میز مذاکره وادار سازد. بااینحال، نتایج انتخابات و شکست جمهوریخواهان، محاسبات سیاسی کاخ سفید را تغییر داده است. افزایش هزینههای انرژی، نارضایتی از جنگ و فشار افکار عمومی موجب شده است که ازسرگیری عملیات گسترده نظامی برای دولت آمریکا پرهزینهتر شود. همچنین تلاش ناموفق توماس مَسی، نماینده جمهوریخواه، برای استیضاح پیت هگست، وزیر دفاع، نشان داد که مدیریت جنگ به موضوعی مناقشهبرانگیز در داخل ساختار سیاسی آمریکا تبدیل شده است.
در چنین شرایطی، دولت ترامپ بیش از گذشته به فشار اقتصادی متکی شده است. مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، معتقد است که فشار اقتصادی در نهایت حتی رادیکالترین مقامهای ایرانی را نیز با محدودیتهای واقعی مواجه خواهد کرد. بااینحال، توانایی حکومت ایران در تحمل فشارها و استفاده از وضعیت جنگی برای منحرفکردن توجه افکار عمومی از مشکلات داخلی، اثربخشی این راهبرد را با تردید مواجه میکند.
حفظ آرایش نظامی آمریکا در منطقه نیز هزینههای قابلتوجهی دارد. حدود ۱۷ ناو جنگی آمریکا، از جمله سه گروه ناو هواپیمابر، در خاورمیانه مستقر هستند. این استقرار علاوه بر فشار بر نیروی انسانی و تجهیزات، ظرفیت نظامی آمریکا برای مأموریتهای دیگر را محدود میکند. محاصره دریایی تنگه هرمز نیز از ماه آوریل بهصورت متناوب اجرا شده، اما تردد کشتیها همچنان بسیار کمتر از سطح عادی است. عملیات دیگری با عنوان «دروازه آهنین» نیز برای مختلکردن انتقال تسلیحات و فناوریهای مشمول تحریم از مسیرهای زمینی آغاز شده است.
کشورهای همسایه ایران از واشنگتن خواستهاند حملات نظامی را از سر نگیرد، زیرا نگران هدف قرارگرفتن زیرساختها و منافع خود در حملات تلافیجویانه ایران هستند. در کنار تهدیدهای نظامی، توان سایبری ایران نیز به یکی از نگرانیهای جدی تبدیل شده است. گزارشهایی از حملات منتسب به گروههای وابسته به ایران علیه سامانههای تجاری و زیرساختهای شهری در فرانسه و آمریکا منتشر شده است. اختلال در سامانههای سرمایشی صدها مرکز تجاری فرانسه و حملات احتمالی به تأسیسات آب شهری در مینهسوتا، نمونههایی از این ظرفیت محسوب میشوند.
تنگه هرمز همچنان یکی از مهمترین ابزارهای فشار ایران است. استفاده از مینها و پهپادها برای مختلکردن کشتیرانی میتواند پیامدهایی فراتر از منطقه داشته باشد. افزایش قیمت نفت نیز نشان میدهد که بازار جهانی انرژی همچنان تحت تأثیر این تقابل قرار دارد. قیمت نفت برنت در مقطع مورد بحث نزدیک به ۱۰۰ دلار در هر بشکه بوده است و بازگشت آن به سطح پیش از جنگ دشوار ارزیابی میشود.
یکی از راهحلهای احتمالی، کاهش غیررسمی اجرای محاصره و تحریمها بدون اعلام رسمی لغو آنهاست؛ وضعیتی که میتواند امکان عبور تدریجی نفتکشها را فراهم کند و فشار اقتصادی را کاهش دهد. بااینحال، چنین ترتیبی نه به معنای پیروزی آمریکا خواهد بود و نه پذیرش رسمی خواستههای ایران.
اختلاف اصلی همچنان پابرجاست: واشنگتن خواهان محدودسازی اساسی برنامه هستهای ایران و بازگشت آزادی کامل کشتیرانی در تنگه هرمز است، درحالیکه تهران خواهان بهرسمیتشناختن کنترل عملی خود بر این آبراه، لغو تحریمها و تضمین عدم حمله مجدد آمریکاست.
در مجموع، هر دو طرف با بهتعویقانداختن تصمیمات دشوار، تلاش میکنند موقعیت خود را حفظ کنند؛ اما هزینههای اقتصادی، نظامی و امنیتی این تعلیق در حال افزایش است. خطر اصلی آن است که این تصور مشترک درباره برتری زمان، به محاسبات اشتباه و بازگشت ناگهانی جنگ منجر شود./ منبع