شکست واشنگتن در نجف و کربلا
تشییع میلیونی در عراق، نفوذ اجتماعی ایران را فراتر از نهادهای سیاسی آشکار کرد.
به گزارش اطلس دیپلماسی، گفتوگویی با عنوان «شکست واشنگتن در نجف و کربلا» با سید رضا قزوینی، پژوهشگر و تحلیلگر مسائل عراق، و منتشرشده در روزنامه فرهیختگان، مراسم تشییع رهبر شهید ایران در نجف و کربلا را جلوهای از نفوذ اجتماعی و مذهبی جمهوری اسلامی در عراق و پیامی به سیاست مهار منطقهای آمریکا ارزیابی میکند. در ادامه، چکیده این گفتوگو آمده است.
تشییع گسترده رهبر شهید ایران در نجف و کربلا، صرفاً یک مراسم مذهبی یا ادای احترام به یک مرجع دینی نبود؛ این رویداد به صحنهای برای نمایش پیوندهای هویتی، مذهبی و سیاسی میان بخشهایی از جامعه عراق و جمهوری اسلامی ایران تبدیل شد. حضور میلیونی مردم، مشارکت گروههای مختلف اجتماعی و سیاسی و سردادن شعارهای ضدآمریکایی، نشان داد که نفوذ ایران در عراق را نمیتوان فقط به روابط رسمی، احزاب سیاسی یا گروههای مسلح محدود کرد.
این مراسم دو لایه مهم را همزمان آشکار ساخت. نخست، هویت فراملی تشیع که مرزهای ملی ایران و عراق را پشت سر میگذارد و بر حافظه مذهبی، مناسک مشترک و نمادهای دینی استوار است. دوم، جایگاه رهبر ایران بهعنوان نماد جبهه مقاومت و مقابله با نفوذ آمریکا و اسرائیل در منطقه. تلفیق این دو لایه سبب شد که مراسم تشییع از یک مناسبت داخلی فراتر رود و به رویدادی با پیامدهای ژئوپلیتیکی تبدیل شود.
جامعه شیعی عراق یکدست نیست و تجربه اعتراضات سال ۲۰۱۹ نشان داد که در بخشهایی از آن، نارضایتی جدی نسبت به سیاستهای ایران وجود دارد. بااینحال، استقبال گسترده در نجف و کربلا نشان میدهد که این جامعه همچنان ظرفیت بالایی برای همذاتپنداری مذهبی و سیاسی با ایران دارد. تفکیک کامل جایگاه دینی رهبر شهید از نقش سیاسی او نیز دشوار است؛ زیرا بخش مهمی از محبوبیت او از پیوند میان مرجعیت مذهبی، رهبری سیاسی و حمایت از محور مقاومت ناشی میشد.
این رویداد برای واشنگتن نیز حامل پیامی روشن بود. آمریکا میتواند از طریق فشار اقتصادی، نفوذ دیپلماتیک، کنترل جریانهای مالی و اثرگذاری بر تشکیل دولت، بر ساختار رسمی عراق فشار وارد کند؛ اما کنترل ذهن و احساسات بخش بزرگی از جامعه عراق به همان اندازه آسان نیست. حضور مردمی در مراسم و شعارهای ضدآمریکایی، شکاف میان نفوذ نهادی آمریکا و نفوذ اجتماعی ایران را برجسته کرد.
مشارکت نخستوزیر فعلی، نخستوزیران پیشین، چهرههای شیعه، سنی و کرد و رهبران عشایری نیز اهمیت سیاسی مراسم را افزایش داد. این حضور نشان داد که حتی بازیگرانی که ممکن است در سیاست روزمره با تهران اختلاف داشته باشند، نمیتوانند وزن اجتماعی و مذهبی چنین رویدادی را نادیده بگیرند. لغو احتمالی مراسم در بغداد نیز میتواند نشانهای از نگرانی نسبت به تبدیل پایتخت عراق به صحنهای آشکارتر برای نمایش قدرت سیاسی و اجتماعی هواداران ایران باشد.
بازتاب گسترده مراسم در رسانههای خارجی، برداشت رایج از نفوذ ایران در عراق را نیز به چالش کشید. تصویری که نفوذ تهران را صرفاً حاصل حمایت از گروههای مسلح میداند، با مشاهده حضور داوطلبانه و میلیونی مردم کامل نیست. این مراسم نشان داد که قدرت ایران در عراق ترکیبی از پیوندهای مذهبی، حافظه تاریخی، شبکههای اجتماعی و روابط سیاسی است. بااینحال، حفظ این نفوذ به شناخت پیچیدگیهای جامعه عراق و پرهیز از سادهسازی یا مداخلهگری آشکار نیاز دارد./منبع
