چرا جنگ با حماس پایان نخواهد یافت؟

پس از دو سال جنگی که با حمله خونین ۷ اکتبر ۲۰۲۳ آغاز شد، امیدها به توافقی برای پایان درگیری‌ها افزایش یافته است. طرح پیشنهادی شامل آزادی همه گروگان‌ها، توقف عملیات نظامی اسرائیل در غزه، ارسال گسترده کمک‌های انسانی و بازسازی منطقه است. اما این خوش‌بینی واقع‌گرایانه نیست، زیرا عواملی بنیادی مانع تحقق چنین توافقی می‌شوند. یکی از نقاط عطف در شکل‌گیری طرح، تلاش نافرجام اسرائیل برای حذف رهبران حماس در دوحه بود. هرچند این اقدام به هدف نرسید، اما معادلات را تغییر داد و موجب شد قطر، که تاکنون پناهگاه امن رهبران حماس بود، در پی حمله هوایی اسرائیل، احساس خطر کند و نهایتاً تحت فشار قرار گیرد تا بر حماس تأثیر بگذارد و زمینه توافق را فراهم کند.

هیاهوی دیپلماتیک پس از اعلام توافق، مانند سخنرانی‌های ترامپ و نتانیاهو، واقعیت‌های بنیادین را تغییر نخواهد داد. «توافق‌نامه‌ ابراهیم» در سال ۲۰۲۰ یادآور می‌شود که این توافق‌ها ناشی از تصمیم کشورهای عربی برای اولویت دادن به منافع ملی و رهایی از قید سیاست‌های سنتی ضداسرائیلی بودند. منطق مشابه را نمی‌توان بر جنگ غزه اعمال کرد، زیرا حماس نه یک بازیگر عمل‌گرا بلکه سازمانی تروریستی با ماهیتی ایدئولوژیک و جهادی است.

حماس نه به رفاه مردم غزه، بلکه به تحقق وعده‌ای الهی از طریق «جهاد» باور دارد. اعضای آن می‌دانستند حمله ۷ اکتبر به نابودی اسرائیل نمی‌انجامد، اما هدف اصلی‌شان اثبات وفاداری دینی از راه مرگ و ویرانی بود. در دیدگاه حماس، تسلیم شدن خیانت به آرمان شهیدان و مأموریت مذهبی-ملی برای فلسطین محسوب می‌شود. افزون بر جنبه مذهبی، حماس خود را نماینده واقعی مردم فلسطین می‌داند؛ پیروزی در انتخابات ۲۰۰۶ موجب شده این گروه مشروعیت سیاسی خود را برتر از فتح و محمود عباس بداند. از این‌رو، پذیرش طرح پایان جنگ به معنای از دست دادن کنترل بر غزه و جایگاه مرکزی آن در سیاست فلسطینی است.

در سطح بین‌المللی نیز، حماس جنگ را نوعی پیروزی دیپلماتیک می‌بیند؛ افزایش فشارها و انزوای اسرائیل و شتاب در به‌رسمیت‌شناختن «دولت فلسطین» از نظر این گروه دستاوردی مثبت است. افزون بر این، نظرسنجی‌های مرکز پژوهش‌های سیاست و نظرسنجی فلسطین در ماه می ۲۰۲۵ نشان می‌دهد که حمایت عمومی از حماس همچنان بالاست: نیمی از فلسطینیان حمله ۷ اکتبر را درست می‌دانند، ۸۷ درصد ارتکاب جنایات آن را انکار می‌کنند، بیش از ۴۰ درصد به پیروزی حماس باور دارند و اکثریت با خلع سلاح آن مخالف‌اند.

ترکیب سه عامل ایمان مذهبی و ایدئولوژیک، پاداش دیپلماتیک بین‌المللی و حمایت مردمی داخلی، برای رد هر طرح صلح از سوی حماس کافی است. افزون بر آن، درخواست آزادی فوری همه گروگان‌ها برای حماس غیرقابل پذیرش است، زیرا تنها اهرم فشار این گروه محسوب می‌شود. بدون درک عمیق انگیزه‌های ایدئولوژیک و سیاسی حماس نمی‌توان انتظار پایان جنگ را داشت؛ برای حماس، مرگ و ویرانی نه تراژدی بلکه بخشی از راهبرد جهاد است./ منبع