دیپلماسی اقیانوسیه در عقب‌نشینی از رقابت قدرت‌های بزرگ

منطقه جزایر اقیانوسیه با تصمیم محدودکردن حضور کشورهای غیرعضو در اجلاس پیش روی مجمع جزایر اقیانوس آرام در هونیارا، گامی برای کاهش نفوذ خارجی برداشته است. این تصمیم، هرچند به‌نظر برخی نشانه‌ای از خطر تفرقه است، اما در بستر منطقه‌ای معقول به‌نظر می‌رسد. اقیانوسیه با سنت دیرینه اجماع‌سازی، که فرآیندی کند اما مؤثر است، اعضای خود را به مشارکت در این مجمع ترغیب می‌کند. بازگشت فیجی و کشورهای میکرونزی به مجمع پس از حل اختلافاتشان، نشان‌دهنده ارزش حضور در این تشکل منطقه‌ای است. رهبران اقیانوسیه در این اجلاس به‌دنبال فضایی برای تصمیم‌گیری مستقل و همسوسازی اهداف هستند.

موضوع اصلی اجلاس، «یومی توگدا: اکنون برای قاره آبی اقیانوس آرام یکپارچه اقدام کنیم»، بر یکپارچگی منطقه‌ای تمرکز دارد. برای استرالیا و نیوزیلند، این یکپارچگی به‌معنای پیش‌بینی‌پذیری است، اما برای کشورهای کوچک‌تر، پرسش‌هایی درباره حاکمیت و هویت ملی مطرح می‌کند. اقیانوسیه از دیرباز رویکرد «دوست با همه» را در دیپلماسی خود حفظ کرده، اما اصطلاح «تعمیق روابط» که از سوی شرکا به‌کار می‌رود، گاهی به‌معنای ترجیح برخی شرکا بر دیگران است. این موضوع، تعادلی ظریف را می‌طلبد که در اجلاس هونیارا مورد بحث قرار خواهد گرفت. کشورهای میکرونزی وابسته به ایالات متحده شامل سلیمان و کیریباتی که به‌تازگی روابط دیپلماتیک خود را از تایوان به چین تغییر داده‌اند، و حتی استرالیا و نیوزیلند با چالش‌های خاص خود به این اجلاس می‌آیند. این محدودیت‌ها به‌دلیل اشتراکات جغرافیایی و اقتصادی منطقه عملی است و انگیزه اعضا برای حفظ مجمع را تقویت می‌کند.

با گسترش حضور امنیتی چین و ایالات متحده در منطقه، اقیانوسیه که خواستار حفظ وضعیت غیرنظامی است، با چالش‌هایی روبه‌رو شده است. استرالیا خود را به‌عنوان «شریک برگزیده» معرفی کرده و روابط امنیتی خود را با منطقه، به‌ویژه از طریق پیمان‌های جدید با جیمز ماراپه، نخست‌وزیر پاپوآ گینه نو، تقویت کرده است. سخنرانی وی در مجلس استرالیا در سال ۲۰۲۴، نشان‌دهنده تمایل به تعمیق همکاری دوجانبه بود که این امر، رویکرد «دوستی با همه» را به‌چالش می‌کشد. اجلاس آتی با بحث درباره اعلامیه «اقیانوس صلح» به‌دنبال تأیید تعهد منطقه به صلح و امنیت است. این اعلامیه که ناظران خارجی با دقت آن را رصد خواهند کرد، می‌تواند جهت‌گیری آینده منطقه را مشخص کند. پرسش اصلی این اجلاس، نه بقای مجمع، بلکه چگونگی اقدام قاطعانه آن در منطقه‌ای پیچیده است. محدود کردن صداهای خارجی، به اقیانوسیه امکان می‌دهد تا مدلی از خودمختاری راهبردی را طراحی کند که هم اتحاد و هم تنوع را حفظ کند./ منبع