دیدار دشمنان آمریکا برای هماهنگی مواضع درباره برنامه هسته‌ای ایران

مقامات ایرانی روز پنج‌ شنبه با نمایندگان روسیه و چین دیدار کردند تا در آستانه نشست شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، مواضع خود را درباره مذاکرات هسته‌ای در جریان میان تهران و دولت ترامپ هماهنگ کنند. این نشست سه‌ جانبه یکی دیگر از نشانه‌های تقویت روابط میان کشورهایی است که به عنوان رقبای راهبردی ایالات متحده شناخته می‌شوند.

بر اساس گزارش‌ها، رئیس‌جمهور روسیه ولادیمیر پوتین اخیراً با تمدید خط اعتباری به ایران، آغاز ساخت یک تأسیسات جدید هسته‌ای در ایران و توسعه فعالیت‌ها در یک مرکز موجود موافقت کرده است. این اقدامات بخشی از همکاری‌های رو ‌به ‌گسترش میان دو کشور به شمار می‌رود.

میخائیل اولیانوف، نماینده دائم روسیه در سازمان‌های بین‌المللی، گفت که گفت‌وگوهای روز پنج‌ شنبه «بسیار مفید» بوده و به سه کشور امکان می‌دهد تا «مواضع خود را به ‌خوبی هماهنگ کنند.» کاظم غریب‌آبادی، معاون وزیر خارجه ایران در امور حقوقی و بین‌المللی نیز تأیید کرد که در این نشست با مقامات چینی و روسی درباره روند مذاکرات رایزنی کرده است. وی در این باره گفت: «در دیدارهای جداگانه با سفیران روسیه و چین، توسعه و تقویت همکاری‌ها در چارچوب این دو گروه مهم کشورها را بررسی کردیم.»

در همین حال، کارشناسان غربی در حوزه منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای نگران آن هستند که سه کشور ایران، چین و روسیه برای تضعیف موقعیت مذاکراتی دولت ترامپ طرح‌هایی مشترک تدارک دیده‌اند. آندریا استریکر، پژوهشگر اندیشکده بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها، به واشنگتن فری بیکن گفت: «روسیه و چین در حال هماهنگی برای واداشتن ترامپ به پذیرش یک توافق هسته‌ای ضعیف با ایران هستند و به تهران کمک می‌کنند تا در نشست آینده شورای حکام از پیامدهای جدی بگریزد؛ ازجمله جلوگیری از بازگرداندن تحریم‌های شورای امنیت توسط آمریکا و سه کشور اروپایی (فرانسه، آلمان و بریتانیا) پیش از موعد انقضای آن‌ها در ماه اکتبر. این کاری است که دوستان برای عضو کوچک‌تر محور متجاوزان خود انجام می‌دهند.»

روسیه و چین، به عنوان اعضای دائم شورای امنیت سازمان ملل، قادرند این نهاد بین‌المللی را ترغیب کنند تا از باز اعمال تحریم‌های اقتصادی که در چارچوب توافق هسته‌ای ۲۰۱۵ برداشته شده بود، خودداری کند. همین نفوذ دیپلماتیک این دو کشور باعث شده تا ایران با موضعی سخت‌گیرانه‌تر در مذاکرات با آمریکا حاضر شود.

در آستانه نشست سه‌ جانبه، وزارت امور خارجه ایران نیز بر موضع قاطع خود در خصوص ادامه غنی‌سازی اورانیوم تأکید کرد. اسماعیل بقایی، سخنگوی دستگاه دیپلماسی ایران، روز چهارشنبه گفت: «تداوم غنی‌سازی در ایران یک اصل غیرقابل مصالحه است.»

همین خواسته اکنون به مهم‌ترین مانع در مسیر گفت‌وگوهای ایران و آمریکا تبدیل شده و ممکن است امید به دستیابی به یک توافق را از بین ببرد. نماینده ویژه کاخ سفید، استیو ویتکاف، هفته گذشته اعلام کرد: «ما یک خط قرمز بسیار روشن داریم و آن هم موضوع غنی ‌سازی است. حتی یک درصد توان غنی‌سازی را نمی‌توانیم بپذیریم.»

ویتکاف به همراه مایکل آنتون، مدیر برنامه‌ریزی سیاست وزارت خارجه، جمعه گذشته برای پنجمین دور از گفت‌وگوها با ایران به رم سفر کردند، اما این مذاکرات نیز ظاهراً پیشرفت چندانی نداشت.

مذاکرات هسته‌ای تنها محور رایزنی‌های اخیر ایران و روسیه نبوده است. علی‌اکبر احمدیان، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، نیز با نیکلای پاتروشف، دستیار پوتین دیدار کرد. به گزارش رسانه‌های دولتی ایران، دو طرف درباره «توسعه روابط دوجانبه در چارچوب توافق جامع راهبردی میان دو کشور» گفت‌وگو کردند.

همچنین تهران و مسکو این هفته توافق کردند که همکاری‌های نظامی خود را به طور چشم‌گیری افزایش دهند، اقدامی که در سایه فشارهای اقتصادی فزاینده ایالات متحده علیه هر دو کشور، نشانه نزدیکی فزاینده سیاسی و نظامی میان آن‌ها تلقی می‌شود.

در دیدارهای سطح بالا در مسکو، سرگئی شویگو، دبیر شورای امنیت روسیه، وعده داد که همکاری‌های دوجانبه در «زمینه فنی-نظامی» را با تهران تقویت کند. رسانه‌های ایرانی گزارش دادند که این گفت‌وگوها سطح بالای «گفت‌وگوی سیاسی میان ایران و روسیه» را نشان می‌دهد. این تعاملات در حالی صورت می‌گیرد که تنها چند ماه از امضای یک پیمان تاریخی ۲۰ ساله میان دو کشور می‌گذرد.

ایران و روسیه در سال‌های اخیر برای دور زدن تحریم‌های آمریکا شبکه‌هایی را ایجاد کرده‌اند تا به یکدیگر در مواجهه با فشارهای بین‌المللی کمک کنند. برای مثال، گروه حماس، که از سوی تهران به عنوان بازوی نیابتی تروریستی حمایت می‌شود، در جنگ با اسرائیل عمدتاً از تسلیحاتی استفاده می‌کند که توسط روسیه، چین و کره شمالی تولید شده‌اند.

این تحولات حاکی از آن است که محور مسکو-پکن-تهران نه تنها در عرصه دیپلماتیک بلکه در حوزه‌های راهبردی و امنیتی نیز به سوی نوعی همگرایی عملی پیش می‌رود که می‌تواند نظم بین‌المللی تحت رهبری غرب را به چالش بکشد. همزمان، ایالات متحده نیز با مقاومت‌های فزاینده در مسیر اعمال فشار علیه ایران رو به ‌روست، درحالی‌که این کشورها تلاش می‌کنند فضای بین‌المللی را برای تهران مساعدتر کنند./ منبع