فراتر از سرمایه‌داری: سه گام برای نجات اقلیم

سیستم اقتصادی کنونی ما ناتوان از پاسخگویی به بحران‌های اجتماعی و زیست‌محیطی قرن بیست‌ویکم است. در حالی که فناوری‌های نوین و توانایی جمعی ما برای تولید غذای بیشتر و کالاهای فراوان در دسترس است، میلیون‌ها نفر در فقر شدید زندگی می‌کنند. علت این تضاد، سرمایه‌داری است. سرمایه‌داری به معنای بازار، تجارت یا کارآفرینی نیست که هزاران سال پیش هم وجود داشته، بلکه به‌عنوان یک سیستم اقتصادی خاص تعریف می‌شود که توسط اقلیت کوچکی که سرمایه را در دست دارند  (بانک‌های بزرگ، شرکت‌های عمده و یک درصد افرادی که بخش اعظم دارایی‌های سرمایه‌گذاری‌شدنی را در اختیار دارند) اداره می‌شود. حتی در دموکراسی، انتخاب‌های سیاسی ما تغییری در این ساختار اقتصادی ایجاد نمی‌کند. سرمایه‌داران تعیین می‌کنند چه تولید شود، نیروی کار چگونه به‌کار گرفته شود و چه کسی از تولید بهره‌مند گردد؛ و اکثریت تولیدکنندگان هیچ نقشی در تصمیم‌گیری ندارند.

هدف اصلی سرمایه نه تأمین نیازهای انسانی، نه پیشرفت اجتماعی و نه اهداف اکولوژیک، بلکه حداکثر کردن و انباشت سود است. این قانون ارزش سرمایه‌داری است و برای دستیابی به آن، رشد مداوم و افزایش تولید اجتناب‌ناپذیر است، حتی اگر این تولید اضافی یا مضر باشد. نتیجه، تولید غیرمنطقی است: تولید انبوه کالاهایی مانند خودروهای شاسی‌بلند، کاخ‌ها و مد سریع که سود بالایی دارند، در حالی که نیازهای ضروری مانند مسکن ارزان یا حمل‌ونقل عمومی کمتر تولید می‌شوند، زیرا سودآور نیستند. در حوزه انرژی نیز، انرژی‌های تجدیدپذیر ارزان‌تر از سوخت‌های فسیلی هستند، اما سوخت‌های فسیلی تا سه برابر سودآوری دارند؛ بنابراین سرمایه دولت‌ها را مجبور می‌کند برق را بر اساس قیمت گران‌ترین گاز طبیعی مایع تعیین کنند نه انرژی خورشیدی ارزان. ساخت بزرگراه‌ها و نگهداری آن‌ها برای پیمانکاران خصوصی، خودروسازان و شرکت‌های نفتی بسیار سودآورتر از شبکه‌های ریلی عمومی سریع و ایمن است و این فشار سرمایه‌داران بر دولت‌ها ادامه دارد، حتی در شرایط بحران اقلیمی.

سرمایه‌داری ما را در چرخه‌ای از خشونت امپریالیستی نیز گرفتار می‌کند؛ انباشت سرمایه در اقتصادهای پیشرفته به نیروی کار ارزان و منابع طبیعی جهان‌سوم وابسته است و برای حفظ این وضعیت، ابزارهای مختلفی از جمله بدهی، تحریم، کودتا و حتی تهاجم نظامی استفاده می‌شود. راه حل، گذر از قانون ارزش سرمایه‌داری و دموکراتیزه کردن اقتصاد است تا تولید بر اساس اولویت‌های اجتماعی و زیست‌محیطی سازماندهی شود. ما تولیدکنندگان کالاها، خدمات و فناوری‌ها هستیم و باید حق تعیین تولید، روش و هدف آن را داشته باشیم.

جهان بهتری قابل‌دستیابی است، جهانی که بتوانیم از فروپاشی اکولوژیک قریب‌الوقوع پیشگیری کنیم، امنیت اقتصادی ایجاد کنیم، فقر و بیکاری را از میان برداریم و زندگی‌های معناداری در چارچوب منابع موجود داشته باشیم. این یک رویا نیست، بلکه چشم‌اندازی واقعی و ملموس است./ منبع