ایستادگی شجاعانه برزیل در برابر ترامپ

در دهه‌های گذشته، آمریکا خود را حامی دموکراسی، حاکمیت قانون و حقوق بشر معرفی می‌کرد، هرچند در عمل همواره فاصله‌ای میان شعار و واقعیت وجود داشت. در دوران جنگ سرد، آمریکا به بهانه مقابله با کمونیسم، دولت‌های منتخب در کشورهایی چون یونان، ایران و شیلی را سرنگون کرد. در داخل کشور نیز تا یک قرن پس از لغو برده‌داری، حقوق مدنی آمریکایی‌های آفریقایی‌تبار با چالش‌های جدی مواجه بود. در سال‌های اخیر، دیوان عالی آمریکا تلاش‌ها برای جبران نابرابری‌های نژادی تاریخی را محدود کرده است. اما اکنون، به‌ویژه با ظهور دونالد ترامپ و حزب جمهوری‌خواه تحت رهبری او، آمریکا نه‌تنها در عمل از این اصول فاصله گرفته، بلکه حتی دیگر ادعایی در این زمینه ندارد.

ترامپ در دوره اول ریاست‌جمهوری‌اش بارها بی‌اعتنایی خود به قانون را نشان داد و در نهایت، با زیر‌سوال‌بردن اصل انتقال مسالمت‌آمیز قدرت، به اوج رساند. او همچنان ادعا می‌کند که در انتخابات سال ۲۰۲۰ پیروز بوده، در حالی که جو بایدن حدود هفت میلیون رأی بیشتر به‌دست آورد و ده‌ها دادگاه نیز وقوع هرگونه تقلب معنادار را رد کردند. آنچه تعجب‌برانگیز است، باور حدود هفتاد درصد جمهوری‌خواهان به تقلب در انتخابات است. برای بسیاری از طرفداران ترامپ، دموکراسی و قانون اهمیت کمتری از حفظ «شیوه زندگی آمریکایی» دارد؛ مفهومی که در عمل به معنای سلطه سفیدپوستان مرد بر دیگر اقشار جامعه است.

آمریکا همواره الگویی برای دیگر کشورها بوده، اما این الگو اکنون به دموکراسی‌ستیزی و بی‌اعتنایی به نهادهای قانونی تبدیل شده است. رهبرانی مانند ژائیر بولسونارو، رئیس‌جمهور سابق برزیل، به تقلید از ترامپ روی آورده‌اند. در ۸ ژانویه ۲۰۲۳، بولسونارو با الهام از حمله روز ششم ژانویه ۲۰۲۱ به کنگره آمریکا، تلاش کرد با بسیج هوادارانش مانع از به‌رسمیت‌شناخته‌شدن انتخابات شود. هرچند حمله در برزیل از نظر ابعاد گسترده‌تر بود، اما نهادهای این کشور در برابر آن ایستادگی کردند و اکنون بولسونارو با پیگرد قانونی روبه‌روست.

در مقابل، روند تحولات در آمریکا نگران‌کننده‌تر بوده است. در حالی که روند قضایی برای مجازات عاملان شورش ژانویه ۲۰۲۱ به کندی پیش می‌رفت، ترامپ در آغاز دور دوم ریاست‌جمهوری‌اش از قدرت عفو برای بخشش تمامی محکومان آن رویداد، حتی خشونت‌بارترینشان، استفاده کرد. ترامپ نه‌تنها همچنان به ابزارهایی چون تعرفه و تهدید خارجی علاقه‌مند است، بلکه اکنون به تهدید علیه دیگر کشورها نیز روی آورده است.

نمونه اخیر، تهدید به اعمال تعرفه پنجاه درصدی علیه برزیل بود، مگر آنکه این کشور پیگرد قانونی بولسونارو را متوقف کند. این تهدید نه‌تنها نقض قانون اساسی آمریکا است، چراکه اختیار وضع مالیات از جمله تعرفه‌ها تنها به کنگره داده شده، بلکه خلاف اصول اولیه حقوق بین‌الملل و روابط میان دولت‌هاست. ترامپ در حالی خواهان توقف روند قانونی در برزیل شده که این کشور تمامی موازین حقوقی را در پرونده بولسونارو رعایت کرده است. هیچ قانونی در آمریکا چنین اختیاری به رئیس‌جمهور برای اعمال فشار سیاسی از طریق تعرفه نداده است.

برزیل، برخلاف چین که در مواجهه با فشارهای آمریکا واکنش‌های مشابهی نشان داده، به‌روشنی اعلام کرده که تسلیم باج‌خواهی واشنگتن نخواهد شد. لولا داسیلوا تهدید ترامپ را «باج‌خواهی غیرقابل قبول» توصیف کرده و اعلام داشته که «هیچ بیگانه‌ای به او دستور نخواهد داد.» لولا نه‌تنها از حاکمیت کشورش در عرصه تجارت دفاع کرده، بلکه در زمینه تنظیم‌گری سکوهای فناوری تحت کنترل آمریکا نیز موضع مستقلی اتخاذ کرده است.

شرکت‌های فناوری آمریکایی با استفاده از قدرت مالی و نفوذ خود تلاش می‌کنند کشورها را وادار به پذیرش مقررات دلخواه خود کنند، که اغلب موجب گسترش اطلاعات نادرست و آسیب‌های اجتماعی می‌شود. در انتخابات اخیر در کانادا و استرالیا نیز واکنش مردم به دخالت‌های آمریکا منجر به افزایش محبوبیت رهبران مستقل شد. در برزیل نیز لولا از موج حمایت عمومی در برابر فشارهای ترامپ بهره برد، هرچند انگیزه او دفاع صادقانه از حاکمیت ملی و استقلال تصمیم‌گیری کشورش بوده است.

در نهایت، آنچه برزیل در پیش گرفته تأییدی دوباره بر تعهد به قانون و دموکراسی است؛ آن هم در زمانی که آمریکا از قانون اساسی خود فاصله گرفته است. امید آن است که رهبران دیگر کشورها نیز شجاعت مشابهی در برابر زورگویی قدرتمندترین کشور جهان نشان دهند. ترامپ دموکراسی و حاکمیت قانون در آمریکا را به‌طور غیرقابل بازگشتی تضعیف کرده ولی نباید اجازه داد این روند را به کشورهای دیگر نیز صادر کند./ منبع