غارت گزاف

بیش از هفت دهه است که دلار آمریکا بر اقتصاد جهانی مسلط است؛ به‌طوری که حدود ۹۰ درصد مبادلات ارزی و بخش عمده‌ای از تجارت بین‌المللی به دلار قیمت‌گذاری می‌شود و ۵۸ درصد ذخایر بانک‌های مرکزی به این واحد پول نگهداری می‌شود. این برتری مزایایی چون کاهش نوسانات قیمت، توانایی استقراض گسترده و ارزان و ابزارهای قدرتمند تحریم را برای آمریکا فراهم می‌کند. کنت روگوف در کتاب خود استدلال می‌کند که جایگزینی دلار به‌دلیل لَختی کنونی و قدرت نهادهای آمریکایی بسیار دشوار است. با این حال، وی هشدار می‌دهد که سلطه دلار به اوج خود رسیده و حفظ این موقعیت ویژه نیازمند تدوین دقیق سیاست‌هاست.

دولت‌های قبلی آمریکا با احترام به استقلال فدرال رزرو و تعهدات بین‌المللی، سلطه دلار را حفظ کرده‌اند. اما دولت کنونی آمریکا در حال حمله به پایه‌های نهادی این برتری است. این دولت همزمان که قانونی را برای افزایش هنگفت بدهی ملی تصویب کرده، استقلال فدرال رزرو و نهادهای آماری را تضعیف کرده و اعتبار تعهدات آمریکا به متحدانش را زیر سؤال می‌برد. اگر سلطه دلار تضعیف شود، قدرت استقراض واشنگتن کاهش یافته و هزینه سرویس‌دهی به بدهی‌ها افزایش می‌یابد که می‌تواند به اقتصاد آمریکا آسیب دائمی بزند.

استفاده از دلار تجارت جهانی را تسهیل می‌کند و همین سهولت، جایگاه دلار را تقویت می‌نماید. روگوف در کتاب خود توضیح می‌دهد که هیچ رقیبی، از جمله یورو، نتوانسته است دلار را جابه‌جا کند. وی می‌گوید که تلاش‌هایی مانند بین‌المللی‌سازی یوان توسط چین و روسیه، که انگیزه آن کاهش آسیب‌پذیری در برابر تحریم‌های دلاری است (مانند تحریم‌های پس از حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲)، تا زمانی که چین بازارهای سرمایه خود را آزاد نکرده و نقدشوندگی اوراق خود را تضمین نکند، موفق نخواهد شد.

روگوف مزایا و بار‌های سلطه دلار را بررسی می‌کند. از جمله مزایا، توانایی استقراض ارزان است، زیرا سرمایه‌گذاران خارجی برای «بازدهی راحتی» اوراق خزانه‌داری آمریکا حق بیمه می‌پردازند. این اوراق، دارایی‌هایی امن و بسیار نقدشونده هستند و در مواقع تنش مالی (مانند بحران مالی سال ۲۰۰۸ یا فراگیری کرونا در سال ۲۰۲۰) تقاضا برای دلار اوج می‌گیرد. تخمین زده می‌شود که آمریکا سالانه ۱۴۰ میلیارد دلار در هزینه‌های خدمات بدهی بین‌المللی و تا شش‌صد میلیارد دلار با احتساب بدهی داخلی، صرفه‌جویی می‌کند. اما سلطه دلار بارهایی نیز دارد؛ از جمله هزینه سنگین ابرقدرت نظامی بودن و زیان رقابتی برای تولیدکنندگان آمریکایی در دوره‌های تقویت دلار.

حفظ برتری دلار، که در گروی استحکام نهادهایی چون فدرال رزرو مستقل، حاکمیت قانون و تعهدات بین‌المللی است، در شرایط افزایش کسری‌ها حیاتی است. اما دولت کنونی آمریکا با افزایش شدید و یک‌جانبه تعرفه‌ها و زیر سؤال بردن استقلال فدرال رزرو (از طریق تهدید به اخراج رئیس آن) و نهادهای آماری، این پایه‌ها را تضعیف کرده است. این اقدامات، که با افزایش بیش از چهار تریلیون دلار به بدهی ملی طی ده سال همزمان شده، اعتماد سرمایه‌گذاران را خدشه‌دار می‌کند. اگر سرمایه‌گذاران به توانایی بانک مرکزی در کنترل تورم شک کنند، نرخ بهره را افزایش داده و در نهایت هزینه بدهی آمریکا افزایش خواهد یافت. سهم دلار از ذخایر جهانی از سال ۲۰۰۰ بیش از ۱۰واحد درصدی کاهش یافته است. تکیه بر ضعف بدیل‌های دلار قمار خطرناکی است. اگر دلار از جایگاه خود سقوط کند، این آمریکایی‌ها هستند که باید بهای آن را بپردازند./ منبع