از دوستی تا جنگ؛ نگاهی به تنش‌های ترامپ و ایلان ماسک

دونالد ترامپ و ایلان ماسک، دو میلیاردری با شخصیت‌های بزرگ و خلق‌وخوهای پرتنش، در طول سال گذشته دوستی نامتعارفی شکل داده بودند که بر پایه نزدیکی، مصلحت‌های سیاسی و مقداری صمیمیت واقعی بنا شده بود؛ اما در هفته‌های اخیر روابط این دو رو به سردی گذاشت؛ ترامپ احساس کرد ماسک بیش از حد در کاخ سفید حضور دارد و با وجود تمایل ماسک برای ادامه فعالیت در کاخ سفید، ترامپ به‌طور ملایمی این درخواست را رد کرد. با این حال، ماسک با تشریفات و احترام از کاخ سفید خارج شد، اما این صلح دوام نیاورد.

تنش‌ها به سرعت افزایش یافت، به‌طوری که ماسک در شبکه اجتماعی خود به نام «ایکس» به طرح بودجه جمهوری‌خواهان که ترامپ آن را طرح اصلی خود می‌دانست، حمله کرد و آن را «یک انحراف نفرت‌انگیز» خواند. دلایل این اعتراض ماسک شامل حذف اعتبارات مالیاتی خودروهای برقی و رد انتخاب گزینه پیشنهادی ماسک برای مدیریت ناسا بود. در حالی که کاخ سفید تلاش می‌کرد اختلافات را کم‌اهمیت جلوه دهد، ماسک به اعتراضات خود ادامه داد و روز بعد، جنگ لفظی را به اوج رساند؛ ترامپ ماسک را دیوانه خواند و ماسک خواستار استیضاح ترامپ شد، او را به ارتباط با شبکه جنجالی قاچاق جنسی جفری اپستین متهم کرد و حتی ادعا کرد که ترامپ در انتخابات نوامبر تقلب کرده است.

این درگیری باعث شد مخاطبان به طور بی‌سابقه‌ای بین شبکه‌های اجتماعی ترامپ و ماسک رفت‌وآمد کنند. البته در روز بعد، ترامپ کمی آرامش نشان داد و اعلام کرد که قصد ندارد به ماسک فکر کند و تنها هدفش تصویب طرح بودجه است. از سوی دیگر، ماسک که جایگاه تازه‌ای در میان طرفداران «ماگا» یافته بود، بیش از هر چیز نگران از دست دادن ثروت شخصی و قراردادهای دولتی میلیارد دلاری خود بود. استیون بنن، مشاور برجسته ترامپ و منتقد ماسک، پیش‌بینی کرد که حملات شخصی ماسک به ترامپ باعث خواهد شد او مورد بخشش طرفداران ترامپ قرار نگیرد و تنها طرفداران وفادار او باقی بمانند.

ماسک و ترامپ در دوران انتقال قدرت و ماه‌های اول پس از تحلیف بسیار نزدیک بودند. ماسک گاهی در اقامتگاه کاخ سفید می‌ماند و از شب‌نشینی‌های خود با بستنی هایگنز داز در آشپزخانه کاخ سفید برای خبرنگاران تعریف می‌کرد. او با مشاور قدرتمند ترامپ، استفن میلر و همسرش کتی که به‌صورت کارمند دولتی ویژه در کنار ماسک وارد دولت شده بودند، روابط اجتماعی داشت و حتی پسر پنج ساله ماسک نیز به دفعات به دفتر بیضی و مارالاگو سر می‌زد. با این حال، به مرور زمان تنش‌ها افزایش یافت؛ از جمله دعوای بلند در کاخ سفید بین ماسک و وزیر خزانه‌داری اسکات بسنت، جلسه پرتنش کابینه درباره کاهش نیروهای دولتی و برخوردهای ناسازگار با سایر کارکنان ارشد. ترامپ از این‌که ماسک علیه طرح تعرفه‌اش به مدیران شرکت‌ها بدگویی می‌کرد، عصبانی شد و پس از گزارش نیویورک تایمز در مارس مبنی بر دریافت جلسه محرمانه ماسک در پنتاگون درباره چین، به تدریج خسته شد و شروع به ابراز نارضایتی کرد.

طرح کاهش هزینه‌ها که توسط ماسک با نام «اداره بهره‌وری دولت» (DOGE) هدایت می‌شد و با تصویری نمادین از اره طلایی‌پوش در کنفرانس محافظه‌کاران همراه بود، حتی برخی جمهوری‌خواهان وابسته به خدمات دولتی را خشمگین کرد. در ابتدا ترامپ به ادعای ماسک درباره یافتن دو تریلیون دلار صرفه‌جویی باور داشت، اما به مرور که میزان صرفه‌جویی کاهش یافت و آشفتگی بیشتر شد، دلسرد شد. استیون بنن گفت که ترامپ ابتدا شیفته ماسک بود ولی وقتی فهمید ادعای صرفه‌جویی دو تریلیون دلاری دروغ بوده، علاقه‌اش کمرنگ شد.

دوره ۱۳۰ روزه ایلان ماسک به عنوان کارمند ویژه دولتی پایان یافت. هرچند او خواستار ادامه همکاری بود، ترامپ نپذیرفت. با این حال، ترامپ خشمگین نشد، بلکه احساس کرد زمان آن رسیده که صفحه‌ای جدید گشوده شود. کاخ سفید برنامه‌ای برای خروج محترمانه ماسک تنظیم کرد تا رابطه با او به شکلی دوستانه به پایان برسد. مدیر دفتر کاخ سفید، سوزی وایلس، بارها تلاش کرده بود ماسک را مدیریت کند؛ فردی که ترامپ او را «تا حدی نابغه و تا حدی کودک» توصیف کرده بود. با این حال، پیش از ترک، ماسک از شکست در دستیابی به یک موقعیت شغلی کلیدی برای شرکت فضایی‌اش ناامید شد؛ چرا که ترامپ پس از مخالفت‌هایی در کنگره و نگرانی‌ها درباره کمک‌های مالی قبلی نامزد پیشنهادی ماسک به دموکرات‌ها، انتصاب او برای ریاست ناسا را پس گرفت.

ماسک همچنین به طرح کلی جمهوری‌خواهان معروف به «قانون بزرگ و زیبا» که تمام برنامه‌های قانون‌گذاری این حزب را در بر داشت، حمله کرد و از ترامپ، مدیر دفتر و سخنگوی مجلس نمایندگان خواست که اعتبار مالیاتی خودروهای برقی را به آن اضافه کنند. وقتی این خواسته پذیرفته نشد، ماسک در شبکه اجتماعی خود از تصویب این طرح انتقاد کرد.

این جدایی جمهوری‌خواهان کنگره را در موقعیتی قرار داد که بین وفاداری به رئیس‌جمهور و حمایت از میلیاردر تأثیرگذار باید یکی را انتخاب کنند. برخی بی‌طرفی خود را اعلام کردند، برخی دیگر تلاش کردند طرفین را به آشتی دعوت کنند. رهبران جمهوری‌خواه عمدتاً از ترامپ حمایت کرده و تلاش کردند لایحه‌ای را که به نام او نوشته شده بود تصویب کنند. بعد از انتقادهای ماسک درباره کسری بودجه لایحه، برخی محافظه‌کاران مجلس به بازنگری در حمایت خود از طرح فکر کردند اما مسئولان حزب ترامپ انتقاد ماسک را «اشتباه بزرگ» خواندند.

ماسک احتمالاً با تغییر لحن خود از انتقادهای سیاستی به حملات شخصی علیه ترامپ، مسیر را برای ادامه همکاری دشوارتر کرده است. رهبران کنگره تأکید کرده‌اند که این اختلافات تأثیری بر تغییر آرای آنان نداشته است. به نظر می‌رسد ماسک متوجه شده که در این منازعه شکست خواهد خورد و در نتیجه تلاش کرده تنش‌ها را کاهش دهد؛ او تهدید پیشین خود مبنی بر توقف پرتاب فضاپیماهایش که در خدمت ناسا هستند را پس گرفته است. از نظر مالی نیز ماسک در موقعیتی حساس قرار دارد، چرا که قراردادهای دولتی شرکت‌هایش ارزشی میلیاردی دارند و همچنین کاهش فروش جهانی تسلا، که ناشی از خشم عمومی نسبت به ارتباط او با ترامپ است، زیان‌های چند میلیارد دلاری برایش به همراه داشته است.

ترامپ پس از این نزاع، علناً اظهارنظری نکرد و در مصاحبه‌هایی کوتاه اعلام کرد که دیگر به ماسک فکر نمی‌کند، هرچند ماسک را «کسی که عقل خود را از دست داده» خواند. متحدان ترامپ اتهامات اخیر درباره مصرف مواد مخدر توسط ماسک را نیز منتشر کردند. کاخ سفید اعلام کرد برنامه‌ای برای ادامه تلاش‌ها جهت کاهش هزینه‌ها و تصویب لایحه بودجه دارد و صحبتی از ماسک نکرد. ماسک که معمولاً روزانه صدها پست در شبکه اجتماعی‌اش منتشر می‌کرد، پس از این درگیری تنها چند پست تبلیغاتی از کسب‌وکارهای خود به اشتراک گذاشت و دیگر به ترامپ نپرداخت./ منبع