هستهایسازی سیاست خارجی
ترامپ با احیای آزمایشهای هستهای نظم امنیتی جهانی را به چالش کشید.
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «هستهایسازی سیاست خارجی» نوشته محسن شریفخدایی در دیپلماسی ایرانی به بررسی تصمیم دونالد ترامپ برای ازسرگیری آزمایشهای هستهای پس از ۳۳ سال و پیامدهای ژئوپلیتیکی آن میپردازد. نویسنده نشان میدهد این اقدام، بخشی از رویکرد قدرتمحور واشنگتن با هدف رقابت راهبردی با روسیه و چین است که میتواند معماری کنترل تسلیحات را متزلزل کرده و فضای تنش و بیاعتمادی جهانی را تشدید کند. در ادامه، چکیده این یادداشت آمده است.
در واپسین ساعات سفر آسیایی دونالد ترامپ و پس از دیدار او با شی جینپینگ در بوسان، اعلام کاخ سفید مبنی بر صدور دستور آغاز آزمایشهای هستهای، فضای دیپلماتیک و امنیتی جهان را متحول کرد. این تصمیم پس از سه دهه توقف آزمایشهای انفجاری اتخاذ شد و واکنشهای شدید چین، روسیه و سایر کشورها را برانگیخت و باعث نوسان در بازارهای جهانی شد. ترامپ در شبکه سوشیال تروث نوشت؛ این اقدامات در واکنش به برنامههای هستهای دیگر کشورهاست و باید بهصورت برابر ازسر گرفته شود.
در حالیکه روسیه با داشتن حدود پنج هزار و هشتصد و آمریکا با پنج هزار و چهارصد کلاهک در صدر قدرتهای هستهای جهان قرار دارند، چین با حدود ششصد کلاهک در جایگاه سوم است، اما سرعت رشد برنامه هستهای این کشور نگرانی واشنگتن را افزایش داده است. پکن با ساخت سیلوهای تازه، توسعه موشکهای قارهپیما و فناوریهای هایپرسونیک در مسیر گسترش زرادخانه خود قرار دارد و طبق گزارش پنتاگون، ممکن است تا سال ۲۰۳۵ بیش از یک هزار و پانصد کلاهک در اختیار داشته باشد. چین عضو هیچیک از توافقهای محدودسازی تسلیحات محسوب نمیشود و شفافیت اندکی در برنامههای خود دارد؛ وضعیتی که تحول راهبرد بازدارندگی این کشور را به چالشی برای آمریکا بدل کرده است. با وجود این، نگرانی آمریکا از توان هستهای روسیه همچنان عمیقتر از چین است.
مسکو سامانههای نوینی شامل موشکهای هایپرسونیک «آوانگارد»، زیردریاییهای «پوسایدون» و موشکهای قارهپیمای «سارمات» را بهکار گرفته که توان عبور از سپر دفاعی آمریکا را دارند. خروج واشنگتن و مسکو از پیمانهای کنترل تسلیحات مانند «آیاناف» و تعلیق اجرای «استارت جدید» چارچوب نظارت و اعتمادسازی را از میان برده و در سایه جنگ اوکراین، خطر استفاده از سلاحهای هستهای تاکتیکی افزایش یافته است.
چین در واکنش به تصمیم آمریکا، اقدام ترامپ را تهدیدی برای ثبات جهانی دانست و هشدار داد که چنین تصمیمی رقابت تسلیحاتی تازهای را بهدنبال دارد. تحلیلها در رسانههای چینی این اقدام را بیشتر سیاسی و در راستای فشار بر مذاکرات بوسان تفسیر کردند و پکن خواستار خویشتنداری و حفظ کنترل تسلیحات شد. روسیه نیز اعلام کرد در صورت آغاز آزمایشهای آمریکا، بهطور متقابل پاسخ خواهد داد. چنین رویکردی نشانه بازگشت به فضای جنگ سرد و تضعیف توافقهای موجود تلقی شده است. ایران نیز از این تصمیم با عنوان اقدامی غیرمسئولانه و تهدیدی برای صلح جهانی یاد کرد و آمریکا را عامل اصلی اشاعه سلاح هستهای در جهان دانست. در چنین فضایی، بررسی آینده توافقهای کنترل تسلیحات از اهمیت ویژهای برخوردار است. پیمان «نیو استارت» که در سال ۲۰۱۰ میان آمریکا و روسیه امضا و در سال ۲۰۲۱ تمدید شد، آخرین رژیم حقوقی موجود برای محدودسازی زرادخانههای راهبردی است، اما در ماه فوریه سال ۲۰۲۶ مهلت آن بهپایان میرسد و تمدید مجددی برای آن پیشبینی نشده است.
خروج آمریکا از پیمانهای پیشین موجب شده تنها ستون باقیمانده از نظام کنترل تسلیحات در آستانه فروپاشی قرار گیرد. روسیه اعلام کرده در صورت پایبندی آمریکا، به محدودیتهای آن احترام خواهد گذاشت، هرچند اعتماد متقابل تضعیف شده است. چین نیز خارج از این نظام نظارتی بهسر میبرد و احتمال مشارکت آن در توافقهای چندجانبه در آینده بعید بهنظر میرسد. تصمیم ترامپ برای ازسرگیری آزمایشهای هستهای تأثیری مستقیم بر بازارهای جهانی گذاشت؛ طلا و نفت افزایش قیمت یافتند و شاخصهای بورس در آسیا و اروپا افت کردند. این روند، نشانهای از گرهخوردن سیاست قدرتمحور واشنگتن با اقتصاد جهانی و بازگشت به استفاده از ابزار هستهای در سیاست خارجی است؛ تصمیمی که پیامد آن بیثباتی بیشتر و تشدید رقابت تسلیحاتی میان قدرتهای بزرگ خواهد بود./ منبع
