روسیه و آمریکا آزمایش هسته‌ای را به میز مذاکره بازگرداندند

اعلام اخیر روسیه مبنی بر آزمایش موفقیت‌آمیز دو سلاح با قابلیت هسته‌ای و با نیروی محرکه هسته‌ای – موشک کروز بورِوِستنیک و پهپاد زیرآبی پوسایدون تنها چند ماه پیش از انقضای آخرین معاهده کنترل تسلیحات هسته‌ای میان این کشور و آمریکا یعنی استارت نو، زنگ خطر را به‌صدا درآورده است. این معاهده که محدودیت‌های الزام‌آوری را بر تعداد کلاهک‌های راهبردی مستقر و سامانه‌های پرتاب اعمال می‌کند، قرار است در ماه فوریه ۲۰۲۶ منقضی شود و خطر حذف آخرین «نرده محافظ» میان دو قدرت هسته‌ای و شروع یک مسابقه تسلیحاتی جدید را به‌دنبال دارد. اگرچه هیچ تأیید مستقلی از عملیاتی بودن سامانه‌های جدید روسیه وجود ندارد و این ادعاها تا حدی به‌عنوان «سیگنال‌دهی راهبردی» تلقی می‌شوند، اما این اقدامات تنش‌ها را تشدید کرده است.

پاسخ آمریکا به این رخداد، تنش‌ها را بیشتر افزایش داد. رئیس‌جمهور ترامپ دستور داد که آمریکا آزمایش‌های هسته‌ای خود را «بر اساس برابری» با سایر کشورها از سر بگیرد. اگرچه وزارت انرژی آمریکا بعداً توضیح داد که منظور «انفجارهای غیربحرانی» (غیر از انفجار هسته‌ای) است، اما این ابهام باعث شد که پوتین به مقامات خود دستور دهد تا پیش‌نویس‌هایی برای از سرگیری آزمایش‌های هسته‌ای روسیه آماده کنند. این تحولات، ممنوعیت سه‌دهه‌ای آزمایش‌های هسته‌ای را تهدید می‌کند. خطر اصلی نه صرفاً ازسرگیری آزمایش‌ها، بلکه تشدید تهدیدات و لفاظی‌های هسته‌ای در زمانی است که اعتماد در پایین‌ترین سطح خود قرار دارد. این نشان می‌دهد که سخنان هسته‌ای به ابزاری برای اجبار سیاسی تبدیل شده و خویشتن‌داری به‌سرعت در حال از هم پاشیدن است.

در این شرایط، انقضای قریب‌الوقوع استارت نو بسیار نگران‌کننده است، به‌ویژه که تمدید مجدد آن از نظر قانونی امکان‌پذیر نیست. با وجود اینکه روسیه در سال ۲۰۲۳ مشارکت خود را به حالت تعلیق درآورد، هر دو کشور همچنان محدودیت‌های عددی اصلی کلاهک‌ها و سامانه‌های پرتاب را رعایت کرده‌اند. روسیه پیشنهاد تمدید داوطلبانه یک ساله این محدودیت‌ها را داده است. تلاش برای گنجاندن چین (که زرادخانه هسته‌ای بسیار کوچک‌تری دارد) در مذاکرات تمدید استارت نو باید به‌کلی رد شود، زیرا این امر روند مذاکرات را به‌دلیل عدم تمایل چین به محدودیت، فلج خواهد کرد.

اگر استارت نو منقضی شود، عواقب آن شامل تشدید مسابقه تسلیحاتی و تضعیف اعتبار معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT) خواهد بود. از آنجایی که مذاکره برای یک معاهده جامع جدید با توجه به تنش‌های ژئوپلیتیکی و عدم قطعیت‌های سیاسی داخلی آمریکا غیرواقعی است، بهترین راهبرد در حال حاضر، توافق بر سر تمدید داوطلبانه یک ساله محدودیت‌های مرکزی استارت نو است. این اقدام، با جلوگیری از تخریب بیشتر معماری کنترل تسلیحات جهانی و کاهش خطر سوءمحاسبات، نشان می‌دهد که رقابت هسته‌ای لجام گسیخته به‌نفع هیچ‌کس نیست و حداقل شرایط لازم برای پیشرفت در آینده را حفظ می‌کند./ منبع