معجزه رشد اقتصادی

کتاب جدید کارل بندیکت فری (Carl Benedikt Frey) با عنوان «پایان پیشرفت» (How Progress Ends) به بررسی دلایل رکود پیشرفت اقتصادی در جوامع می‌پردازد و از زاویه‌ای انتقادی به دیدگاه‌های جوئل موکر درباره رشد اقتصادی و نوآوری در قرن بیستم نگاه می‌کند. موکر معتقد است که باوجود مشکلات و بحران‌ها، قرن بیستم موفق‌ترین دوره اقتصادی تاریخ بشر بوده است و رشد اقتصادی به طور پیوسته ادامه خواهد داشت. در مقابل، فری هشدار می‌دهد که پیشرفت اقتصادی امری خودبه‌خود و دائمی نیست و به تغییرات سیاسی و نهادهای مناسب بستگی دارد.

فری به‌ویژه بر نقش نهادها تأکید دارد و از این رو می‌گوید که ساختارهای سیاسی و نهادی که پیشرفت اقتصادی را ممکن می‌سازند، می‌توانند در طول زمان به موانعی برای نوآوری تبدیل شوند. او توضیح می‌دهد که بعد از شروع رشد، گروه‌های ذی‌نفع به‌وجود می‌آیند و از طریق قدرت سیاسی، منافع خود را حفظ می‌کنند و مانع تغییرات و نوآوری‌های مخرب می‌شوند. این پدیده در اقتصادهای بالغ بیشتر مشاهده می‌شود.

برای توضیح این موضوع، فری تاریخ اقتصادی را بررسی می‌کند و مثال‌هایی از چین در دوران سلسله سونگ (۹۶۰-۱۲۷۳ میلادی) و اروپا در دوران مدرن اولیه می‌آورد. چین در دوران سونگ دستاوردهای شگرفی در زمینه فناوری داشت، مانند اختراع باروت، چاپ متحرک، کشتی‌سازی و قطب‌نما، اما در قرن پانزدهم پس از تمرکز قدرت در دست مقامات، این نوآوری‌ها به رکود تبدیل شدند و چین به جای پیشرفت، از جهان عقب ماند. در مقابل، رقابت سیاسی در اروپا، که به‌دلیل عدم تمرکز قدرت در دول مختلف بود، به نوآوری و پیشرفت‌های علمی و صنعتی منجر شد.

فری با اشاره به تحلیل‌های پیشین موکر و داگلاس نورث، استدلال می‌کند که سیستم‌های سیاسی غیرمتمرکز برای نوآوری ضروری هستند و بر اساس همین تجزیه و تحلیل‌ها، به بررسی تفاوت‌های موجود در کشورهای مختلف و شیوه‌های حکومتی می‌پردازد. او به این نتیجه می‌رسد که سیستم‌های غیرمتمرکز در آغاز مراحل نوآوری ضروری‌اند، در حالی که سیستم‌های متمرکز می‌توانند این نوآوری‌ها را گسترش دهند و تولید کنند.

تحلیل فری از آلمان قرن نوزدهم نیز جالب توجه است. او تفاوت‌های توسعه‌ در ایالات شمالی و جنوبی آلمان را به وجود منافع گروه‌های مختلف ربط می‌دهد. فری همچنین به بررسی وضعیت چین و ایالات متحده می‌پردازد و هشدار می‌دهد که هر دو ممکن است دچار رکود مشابهی شوند که در گذشته جوامع دیگر به آن دچار شده‌اند. در چین، کنترل سیاسی متمرکز و فقدان استقلال قضائی مانع از نوآوری‌های جدید می‌شود. در ایالات متحده نیز منافع گروه‌های قدرتمند و لابی‌ها سدهایی برای نوآوری ایجاد کرده‌اند.

فری در کتاب خود بر اهمیت انعطاف‌پذیری نهادها تأکید می‌کند و به‌ویژه بر اهمیت حقوق مالکیت و نحوه تنظیم آن‌ها تأکید دارد. او می‌گوید که تصورات سختگیرانه از مالکیت می‌تواند از آزمایش و نوآوری جلوگیری کند و در عین حال تصور بسیار آزاد از آن، انگیزه‌ها را تضعیف می‌کند. همچنین، فری به اهمیت اندازه دولت و تأثیر آن بر منابع مالی و منافع گروه‌های ذی‌نفع اشاره می‌کند و می‌گوید که دولتی با منابع مالی زیاد می‌تواند به توزیع رانت‌ها بپردازد و منافع گروهی خاص را تثبیت کند.

در نهایت، فری نتیجه می‌گیرد که برای ادامه پیشرفت اقتصادی، باور عمومی به منافع آن و اشتراک آن‌ها میان همه اقشار جامعه ضروری است. او در پایان از اهمیت مشارکت مدنی و دفاع از آزادی‌ها و حقوق فردی در برابر تهدیدات سیستم‌های متمرکز و فاسد تأکید می‌کند./ منبع