مسابقه هسته‌ای سه‌جانبه: بحران تازه آمریکا

ایالات متحده وارد دوره‌ای جدید و پیچیده در مواجهه با مسائل تسلیحات هسته‌ای شده است، دوره‌ای که از آغاز عصر هسته‌ای تاکنون بی‌سابقه بوده است. این کشور با چالش وجود دو قدرت هسته‌ای هم‌تراز، یعنی روسیه و چین، روبه‌روست که هر یک دارای زرادخانه‌های هسته‌ای قابل مقایسه با آمریکا هستند. این وضعیت به گفته کمیسیون وضعیت راهبردی کنگره در سال ۲۰۲۳، همراه با افزایش احتمال وقوع جنگ میان قدرت‌های بزرگ، چالشی حیاتی است که آمریکا برای آن آمادگی کافی ندارد، مگر اینکه رهبرانش تصمیمات فوری برای اصلاح وضعیت راهبردی اتخاذ کنند. یکی از عناصر کلیدی این چالش، حفظ اقتدار فرماندهی ملی است که به معنای توانایی رییس‌جمهور و مشاوران نظامی کلیدی برای ارتباط مداوم با نیروهای هسته‌ای و غیرهسته‌ای آمریکا در هر شرایطی است. این امر برای بازدارندگی هسته‌ای حیاتی است، زیرا اگر دشمنان هسته‌ای تصور کنند که ساختار فرماندهی آمریکا آسیب‌پذیر است، ممکن است به فکر حمله‌ای برای حذف این ساختار باشند.

چین با سرعت بی‌سابقه‌ای در حال گسترش زرادخانه هسته‌ای خود است. بر اساس گزارش‌ها، تعداد کلاهک‌های هسته‌ای چین از حدود دویست کلاهک در چند سال پیش، اکنون به ۶۰۰ کلاهک رسیده و پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۳۰ به بیش از هزار کلاهک برسد. این رشد که در سال ۲۰۲۱ توسط فرمانده وقت فرماندهی راهبردی آمریکا، دریاسالار چارلز ریچارد، «خیره‌کننده» توصیف شد، همراه با زرادخانه ۱۵۵۰ کلاهکی روسیه و آمریکا (بر اساس معاهده نیو استارت که در سال ۲۰۲۶ منقضی می‌شود)، معادلات بازدارندگی را پیچیده‌تر کرده است. توانایی‌های جدید و غیرمتعارف هسته‌ای که چین و روسیه در حال توسعه آن هستند، مانند سیستم‌های ضد ماهواره، سلاح‌های سایبری و وسایل پرتاب هایپرسونیک که برای دورزدن دفاع موشکی آمریکا طراحی شده‌اند، تهدیدی مستقیم برای سیستم فرماندهی، کنترل و ارتباطات هسته‌ای آمریکا ایجاد می‌کنند.

این توانایی‌های نوظهور، خطر حمله‌ای برای حذف رهبری آمریکا، موسوم به «حمله قطع سر هسته‌ای» را افزایش داده‌اند. چنین حمله‌ای با هدف از بین‌بردن رییس‌جمهور، جانشینان او و اختلال در سیستم فرماندهی، کنترل و ارتباطات هسته‌ای برای جلوگیری از پاسخ تلافی‌جویانه طراحی می‌شود. در سال ۲۰۱۳، دولت اوباما اعلام کرد که احتمال چنین حمله‌ای به‌شدت کاهش یافته است، اما پیشرفت‌های اخیر چین و روسیه این ارزیابی را تغییر داده است. به گفته جان اشتاینبرونر در سال ۱۹۸۱، چنین حمله‌ای احتمالاً تنها راه پیروزی قاطع در جنگ هسته‌ای است. تجربه جنگ سرد نشان داد که بازدارندگی هسته‌ای قوی نه‌تنها به وسایل مطمئن برای ارسال تسلیحات هسته‌ای، بلکه به سیستمی مقاوم برای فرماندهی و کنترل وابسته است. بدون این سیستم، به گفته اشتون کارتر در سال ۱۹۸۵، تسلیحات و دکترین راهبردی بی‌معنا خواهند بود.

همکاری فزاینده چین و روسیه، مانند گشت‌های مشترک بمب‌افکن‌های راهبردی نزدیک آلاسکا، این تهدید را از نظریه به واقعیت نزدیک‌تر کرده است. چین با آزمایش سلاح‌های ضد ماهواره مستقیم‌الصعود که ده‌ها هزار قطعه زباله فضایی ایجاد کرده و همچنین پرتاب موشکی با قابلیت رهگیری ماهواره‌های ژئوسنکرون، توانایی‌های خود را در عملیات ضد فضایی نشان داده است. این کشور همچنین لیزرهای زمین‌پایه‌ای مستقر کرده که می‌توانند حسگرهای فضایی را مختل یا نابود کنند. در ماه جولای سال ۲۰۲۱، چین سیستمی را آزمایش کرد که شبیه به سیستم بمباران مداری کسری اتحاد جماهیر شوروی است و برای حملات بدون هشدار طراحی شده است. گزارش‌ها از حفره‌های عمیق در چین حکایت دارند که به نظر می‌رسد برای ساخت پناهگاه‌های بزرگ و مقاوم برای حفاظت از رهبران نظامی در جنگ، از جمله جنگ هسته‌ای، طراحی شده‌اند. این تأسیسات که گفته می‌شود ده‌برابر بزرگ‌تر از پنتاگون است، توانایی جنگ هسته‌ای پیشرفته‌ای را به چین می‌دهد.

روسیه نیز قابلیت‌های مشابهی را توسعه داده است. موشک بالستیک قاره‌پیمای جدید سارمات، که به گفته مقامات روس نوعی سیستم بمباران مداری کسری است، می‌تواند حملاتی غیرقابل پیش‌بینی انجام دهد. ولادیمیر پوتین در سال ۲۰۱۸ با نمایش انیمیشنی از این سیستم که هدفی در نزدیکی اقامتگاه مارالاگو دونالد ترامپ را نشان می‌داد، این توانایی را تبلیغ کرد. روسیه همچنین در ماه نوامبر سال ۲۰۲۱ با استفاده از موشک ضد ماهواره نودول، یک ماهواره ارتباطی قدیمی را نابود کرد که خطراتی برای ایستگاه فضایی بین‌المللی و ایستگاه فضایی تیانگونگ چین ایجاد کرد. نگرانی‌های بیش‌تری از احتمال توسعه ماهواره‌ای حامل سلاح هسته‌ای توسط روسیه وجود دارد، به‌ویژه پس از وتوی این کشور در ماه آوریل سال ۲۰۲۴ علیه قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل که بر ممنوعیت تسلیحات هسته‌ای در فضا تأکید داشت.

در حالی که چین و روسیه طی یک و نیم دهه گذشته زرادخانه‌های هسته‌ای خود را مدرن کرده‌اند، آمریکا تنها به‌تازگی مدرنیزاسیون خود را آغاز کرده است. وزارت دفاع آمریکا در حال ارتقای رادارها و ماهواره‌های هشدار اولیه و سیستم‌های ارتباطی فضایی است، اما بخش‌های دیگر سیستم فرماندهی، کنترل و ارتباطات هسته‌ای نیاز به توجه ویژه دارند. یکی از این بخش‌ها، تداوم عملیات و تداوم دولت (COOP/COG) است. در دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰، دولت‌های کارتر و ریگان با تقویت و تمرین این رویه‌ها، به تهدیدات مشابه پاسخ دادند. با این حال، دولت‌های بعدی این رویه‌ها را تا حد زیادی نادیده گرفتند، به‌جز پس از حملات تاریخ ۱۱ سپتامبر که دولت بوش به آن توجه مجدد نشان داد. اما تهدید کنونی از سوی دو قدرت هسته‌ای هم‌تراز، با هدف حذف نه‌تنها رهبری بلکه کل سیستم فرماندهی، کنترل و ارتباطات هسته‌ای، بسیار متفاوت است.

بخش دیگر نیازمند توجه، بقای پست‌های فرماندهی متحرک جایگزین است. آمریکا چندین سایت ثابت مانند مرکز عملیات جهانی استراتکام در پایگاه نیروی هوایی آفات در نبراسکا، مجتمع کوهستانی راون راک در پنسیلوانیا و مجتمع کوه شاین در کلرادو را حفظ کرده است، اما این سایت‌ها اهداف اصلی در هر حمله قطع سر خواهند بود. از زمان دولت کندی، آمریکا روی اجزای هوابرد سیستم فرماندهی، کنترل و ارتباطات هسته‌ای سرمایه‌گذاری کرده است، از جمله مرکز فرماندهی اضطراری هوابرد ملی و هواپیماهای TACAMO نیروی دریایی برای ارتباط در بحران با زیردریایی‌های موشک بالستیک و سیستم کنترل پرتاب هوابرد جایگزین برای موشک‌های قاره‌پیما. در شرایط کنونی، مدرن‌سازی این پست‌های فرماندهی متحرک برای تقویت بازدارندگی و کاهش اطمینان دشمنان به موفقیت راهبردی قطع سر حیاتی است. نیروی هوایی آمریکا در حال ارتقای مرکز عملیات هوابرد پایدار با بودجه سیزده میلیارد دلار برای جایگزینی هواپیماهای قدیمی دهه ۱۹۷۰ با ناوگانی از هواپیماهای غیرنظامی مجهز به سیستم‌های ارتباطی و فرماندهی پیشرفته تا سال ۲۰۳۶ است. نیروی دریایی نیز هواپیماهای TACAMO را ارتقا داده و اولین دسته از این هواپیماها در سال ۲۰۲۳ تحویل داده شد. چالش بازدارندگی همزمان دو قدرت هسته‌ای برای سال‌های آینده آمریکا را به خود مشغول خواهد کرد. اولویت اصلی، اطمینان از استحکام سیستم فرماندهی، کنترل و ارتباطات هسته‌ای، تأمین کامل بودجه برنامه‌های مرتبط و تحویل به‌موقع قابلیت‌های ارتقایافته است./ منبع