چالش‌ها و پیامدهای احتمالی خروج نظامی آمریکا از عراق

دولت ترامپ تاکنون موضع روشنی درباره توافقی که در ماه سپتامبر ۲۰۲۴ میان دولت بایدن و عراق برای خروج تدریجی نیروهای آمریکایی منعقد شد، اتخاذ نکرده است. این در حالی است که روند بازآرایی نیروها در حال انجام است و ابهام موجود با افزایش لحن تند واشنگتن علیه شبه‌نظامیان هم‌زمان شده است. توافق مزبور شامل دو مرحله است: خروج از پایگاه عین‌الاسد در استان انبار تا ماه سپتامبر ۲۰۲۵ و خروج از پایگاه حریر در اقلیم کردستان تا ماه سپتامبر ۲۰۲۶. وزارت دفاع آمریکا این زمان‌بندی را تأیید کرده و بخشی از پایگاه عین‌الاسد نیز تحویل ارتش عراق شده است، اما گزارش‌ها از جایگزینی نیروهای آموزشی با واحدهای رزمی خبر می‌دهند.

دولت عراق ابتدا این توافق را موفقیتی سیاسی برای جلب رضایت تهران و متحدانش دانست، اما با تحولات اخیر از جمله سقوط حکومت اسد در سوریه، نگرانی از بازخیزی داعش و تشدید تنش ایران و اسرائیل، موضع محتاطانه‌تری اتخاذ کرده است. حضور نیروهای آمریکایی عاملی بازدارنده برای اقدام نظامی اسرائیل در خاک عراق بوده و اکنون برخی جریان‌ها در چارچوب هماهنگی خواستار تداوم حضور آمریکا شده‌اند. در عین حال، بغداد بارها درخواست دیدار نخست‌وزیر السودانی با مقامات واشنگتن برای بازنگری توافق کرده، اما بی‌پاسخ مانده است.

کتائب حزب‌الله تهدید کرده در صورت عدم اجرای کامل خروج، با دولت و نیروهای آمریکایی مقابله خواهد کرد. این در حالی است که ابهاماتی همچون معنای دقیق پایان مأموریت ائتلاف بین‌المللی علیه داعش، نحوه انتقال به شراکت امنیتی دائم، ترکیب و نقش نیروهای باقی‌مانده و سرنوشت پایگاه‌های کوچک‌تر همچنان پابرجاست. موضع اقلیم کردستان نیز متغیر بوده است؛ مسعود بارزانی خروج آمریکا را رد کرده و پس از جنگ ایران و اسرائیل بر مخالفت خود افزود، هرچند موضع رسمی اربیل درباره پایگاه حریر اعلام نشده است. هم‌اکنون حدود ۲۵۰۰ نظامی آمریکایی عمدتاً در عین‌الاسد و حریر حضور دارند و پایگاه‌هایی چون ویکتوریا در بغداد نیز برای حفاظت از سفارت فعال‌اند.

شبه‌نظامیان عراقی نزدیک به ایران نسبت به تحرکات اخیر آمریکا نگران‌اند و بیم دارند هدف عملیات مشترک آمریکا و اسرائیل قرار گیرند یا در اثر فشار داخلی و حمایت مراجع و رهبران شیعه قدرتشان کاهش یابد. دولت آمریکا با مخالفت آشکار با قانون «حشدالشعبی» در مجلس، این نگرانی را تشدید کرده است. فشارها بر شبه‌نظامیان با افشاگری درباره نقش آن‌ها در ترور هشام هاشمی و درگیری‌های مسلحانه اخیر شدت گرفته و نخست‌وزیر السودانی تأکید کرده که «انحصار سلاح در دست دولت» اصل بنیادین است.

این شرایط شکاف درون چارچوب هماهنگی شیعه را در آستانه انتخابات مجلس افزایش داده است. آمریکا با تحریم‌ها و تهدید به اقدام نظامی فشار مضاعفی بر شبکه‌های اقتصادی و سیاسی وابسته به این گروه‌ها وارد کرده و ایران نیز در تلاش است با هدایت مستقیم فرماندهان سپاه قدس انسجام آنان را حفظ کند و تصویب قانون حشد شعبی را به سرانجام برساند.

در خصوص سناریوها، نخستین گزینه خروج کامل بر اساس جدول زمان‌بندی است که با انتقال بخشی از تجهیزات از عین‌الاسد تقویت می‌شود، اما به‌دلیل ناهمخوانی با شرایط منطقه‌ای بعید به نظر می‌رسد. سناریوی دوم، کاهش نیرو و بازتعریف مأموریت است که محتمل‌تر ارزیابی می‌شود؛ در این چارچوب پایگاه التنف سوریه به محور اصلی نیروهای آمریکا بدل خواهد شد و بخشی از نیروها در پایگاه‌های کوچک و سفارت باقی می‌مانند.

در جمع‌بندی، افزایش فعالیت شبه‌نظامیان به نگرانی از جنگ احتمالی ایران با آمریکا و اسرائیل، انتخابات پیش‌رو و اجرای مرحله نخست توافق بازمی‌گردد. سکوت دولت ترامپ در برابر توافق دولت بایدن می‌تواند نشانه پذیرش ضمنی آن باشد، زیرا این روند ضمن کاهش هزینه‌ها، امکان بازآرایی نیروها را بدون کاستن از نفوذ آمریکا در عراق فراهم می‌سازد./ منبع