تهدیدات پهپادی روسیه و آزمون واقعی توان دفاعی ناتو

اتحاد نظامی ناتو در هفته‌های اخیر با چالشی نوظهور ناشی از نفوذ پهپادها و جنگنده‌های روسی به حریم هوایی کشورهای اروپایی مواجه شده است. چنین رخدادهایی موجب افزایش نگرانی درباره امنیت مرزهای شرقی اروپا و فعال‌سازی احتمالی بند ۵ پیمان آتلانتیک شمالی شده است. کشورها برای یافتن راهکارهای دفاعی کارآمد به تکاپو افتاده‌اند، اما اختلافات درونی و نبود ظرفیت اجرایی واحد مانع از شکل‌گیری پاسخ مؤثر شده است. واکنش‌های اولیه اروپا در قالب تهدید به پاسخ فوری و درخواست همراهی آمریکا نشانگر تمایل ظاهری به بازدارندگی بود، با این‌ حال نشست اخیر جامعه سیاسی اروپا در کپنهاگ آشکار ساخت که اراده سیاسی مشترک برای مقابله با روسیه تضعیف شده است و هیچ توافق عملی برای اقدام جمعی حاصل نشد.

این وضعیت نشان می‌دهد تهدیدات پهپادی روسیه هنوز در سطحی که مستلزم واکنش قاطع باشد درک نشده است. از زمان آغاز جنگ اوکراین، کشورهای اروپایی در مورد نحوه پاسخ به اقدامات تهاجمی مسکو دچار اختلاف‌نظر بوده‌اند. برخی دولت‌ها خواهان اجتناب از تشدید بحران هستند و برخی دیگر از رویارویی مستقیم حمایت می‌کنند. این شکاف سیاسی سبب شد برنامه‌ریزی‌های دفاعی جدید با کندی پیش رود. اختلاف بر سر میزان مداخله نهادهای ملی در همکاری با ناتو و اتحادیه اروپا نیز موجب تعویق تصمیم‌گیری‌های امنیتی شده است. نفوذ پهپادهای روسی به خاک لهستان بار دیگر ضعف اروپا در مقابله با سلاح‌های ارزان و پرشمار را نمایان کرد. هزینه بالای مقابله با این پهپادها که هر فروند آن تنها حدود ۱۰ هزار دلار قیمت دارد، برای کشورهای عضو میلیون‌ها دلار هزینه پدافندی در پی داشته است. نبود سامانه‌های یکپارچه و کم‌هزینه کشف و انهدام اهداف پرنده، ناهماهنگی میان دولت‌ها و فقدان سامانه دفاعی فراگیر نشان می‌دهد اروپا هنوز از تجربیات جنگ اوکراین درسی کافی نیاموخته و در برابر جنگ‌های پهپادی، اطلاعاتی و ترکیبی آسیب‌پذیر باقی مانده است. در پاسخ به این تهدید، طرحی موسوم به «دیوار پهپادی» برای حفاظت از مرزهای شرقی ارائه شد که هدف آن ایجاد شبکه‌ای چندلایه از سامانه‌های نظارتی و دفاعی ارزان‌قیمت با قابلیت رهگیری سریع پهپادهاست. بااین‌حال نبود جزئیات اجرایی، زمان سه تا چهار ساله برای طراحی و اختلاف کشورهای عضو درباره نحوه مدیریت و تأمین مالی طرح، چشم‌انداز اجرای سریع آن را تضعیف کرده است. حجم گسترده تأسیسات راداری و نیاز به هماهنگی‌های فنی و مالی سبب شده کارآمدی این برنامه مورد تردید قرار گیرد. همچنین احتمال پرتاب پهپادها از داخل کشورهای اروپایی، اثربخشی چنین ساختار دفاعی را محدود می‌کند. مجموع این عوامل نشان می‌دهد اتحادیه اروپا و ناتو هنوز به‌طور جدی خود را با تهدیدات نوین تطبیق نداده‌اند. ناهماهنگی سیاسی، ضعف تکنولوژیک، روند کند نوسازی دفاعی و هزینه‌های سنگین موجب شده ظرفیت بازدارندگی اروپا در برابر مسکو ناکافی بماند. تهدیدات اخیر می‌تواند محرکی برای بازتعریف راهبردهای امنیتی ناتو باشد، اما نبود اراده سیاسی و توان نظامی متناسب، مانع از تبدیل این تهدید به فرصت اصلاحی شده است. تداوم این وضعیت ممکن است موجب افزایش اقدامات تهاجمی روسیه در حوزه‌های اطلاعاتی و امنیتی شود و به تضعیف بازدارندگی ناتو بینجامد./ منبع