هم‌سویی منطقه‌ای جدید عربستان و ترکیه

سفر اخیر رجب طیب اردوغان به ریاض در فوریه ۲۰۲۶، نقطه عطفی در گذار روابط ترکیه و عربستان از رقابت‌های ایدئولوژیک به همکاری‌های راهبردی محسوب می‌شود. دو کشور با امضای قراردادهای چند میلیارد دلاری در حوزه‌های دفاعی، به‌ویژه خرید و تولید مشترک پهپادهای بیرقدار و مشارکت در پروژه جنگنده نسل پنجم «قاآن»، فصل جدیدی از همکاری‌های نظامی را آغاز کرده‌اند. پیش‌بینی می‌شود حجم مبادلات تجاری دوجانبه که در سال ۲۰۲۵ به هشت میلیارد و شش‌صد میلیون دلار رسیده بود، تا پایان سال ۲۰۲۶ به ده میلیارد دلار افزایش یابد. این همگرایی اقتصادی، پاسخی به نیاز ترکیه به سرمایه خارجی و هدف عربستان برای تنوع‌بخشیدن به شرکای امنیتی خود در چارچوب چشم‌انداز ۲۰۳۰ است.

محرک اصلی این نزدیکی، تغییر در درک تهدیدات منطقه‌ای است؛ جایی که ایران دیگر تنها دغدغه ریاض نیست و توسعه‌طلبی اسرائیل در شامات و نفوذ فزاینده امارات متحده عربی در شاخ آفریقا به نگرانی‌های مشترک تبدیل شده‌اند. عربستان و ترکیه اکنون در پرونده‌های سودان، سومالی، سوریه و یمن بر حفظ تمامیت ارضی و حمایت از دولت‌های مرکزی توافق دارند؛ رویکردی که دقیقاً در تقابل با حمایت امارات و اسرائیل از ساختارهای موازی و جدایی‌طلب، مانند سومالی‌لند، قرار می‌گیرد. امضای قرارداد دفاعی عربستان با سومالی در نهم فوریه ۲۰۲۶، نشان‌دهنده هماهنگی ریاض با حضور نظامی دیرینه ترکیه در موگادیشو برای مقابله با نفوذ بازیگران رقیب در دریای سرخ است.

با وجود این پیشرفت‌ها، محدودیت‌های ساختاری مانع از تبدیل این رابطه به یک ائتلاف رسمی می‌شود. تفاوت دیدگاه‌ها درباره اسلام سیاسی، رقابت بر سر رهبری جهان سنت و محدودیت‌های ناشی از عضویت ترکیه در ناتو، همکاری‌ها را در سطح پروژه‌محور و بازگشت‌پذیر نگه می‌دارد. ریاض ترجیح می‌دهد به‌جای تعهدات بلندمدت، بر سرمایه‌گذاری‌های موردی تمرکز کند تا در صورت تغییر شرایط سیاسی آنکارا، انعطاف‌پذیری خود را حفظ نماید. با این حال، شکل‌گیری این بلوک جدید سنی می‌تواند توازن قدرت را در مناطقی نظیر لبنان و شاخ آفریقا تغییر داده و مسیر عادی‌سازی روابط عربستان با اسرائیل را بیش از پیش دشوار سازد./ منبع