آیا چارچوب سه جانبه اسرائیل، آمریکا و لبنان دوام خواهد آورد؟

مخالفت حزب الله اجرای توافق سه جانبه را با تردید جدی روبه رو کرده است.

به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «آیا چارچوب سه جانبه اسرائیل، آمریکا و لبنان دوام خواهد آورد؟» نوشته ژاک نریا (Jacques Neriah) در مرکز امنیت و امور خارجی اورشلیم (Jerusalem Center for Security and Foreign Affairs – JCFA)، چشم انداز اجرای توافق سه جانبه میان اسرائیل، آمریکا و لبنان را با تمرکز بر موانع سیاسی، امنیتی و ساختاری لبنان ارزیابی کرده و تداوم آن را وابسته به مهار نفوذ نظامی و سیاسی حزب الله می‌داند. در ادامه، چکیده این مطلب آمده است.

توافق سه جانبه میان اسرائیل، آمریکا و لبنان که در ۲۶ ژوئن ۲۰۲۶ در واشنگتن امضا شد، نقشه راهی مرحله‌ای برای پایان دادن به وضعیت جنگ، خروج تدریجی نیروهای اسرائیلی از جنوب لبنان و خلع سلاح گروه‌های مسلح غیردولتی ترسیم می‌کند. اگرچه در متن توافق نامی از حزب الله برده نشده، اما هدف اصلی آن پایان دادن به توان نظامی این گروه و بازگرداندن انحصار استفاده از زور به دولت لبنان است. این توافق از منظر دیپلماتیک گامی مهم محسوب می‌شود، اما موفقیت آن به موانعی وابسته است که از همان ساعات نخست پس از امضا آشکار شدند.

مهم ترین چالش، مخالفت سریع و قاطع حزب الله با اجرای توافق بود. این گروه اعلام کرد نه تنها از اجرای آن حمایت نخواهد کرد، بلکه بیش از گذشته بر حفظ تسلیحات خود پافشاری می‌کند. به دنبال این موضع، شماری از جریان‌های سیاسی لبنان نیز مخالفت خود را اعلام کردند و نسبت به احتمال بازگشت درگیری‌های داخلی هشدار دادند. هشدار نبیه بری درباره نزدیک شدن لبنان به آستانه جنگ داخلی، نشان دهنده عمق شکاف های سیاسی و فرقه ای پیرامون این توافق است.

یکی از ضعف‌های اساسی چارچوب توافق، وابستگی آن به اجرای مرحله‌ای تعهداتی است که تحقق آن‌ها مستلزم همکاری همان بازیگری است که توافق را رد کرده است. بر اساس مفاد توافق، خروج کامل نیروهای اسرائیلی از منطقه امنیتی جنوب لبنان تنها زمانی انجام می‌شود که ارتش لبنان خلع سلاح گروه‌های مسلح و برچیده شدن زیرساخت‌های نظامی آن‌ها را تأیید کند. این موضوع دولت لبنان را در برابر مسئولیتی قرار می دهد که اجرای آن بدون رویارویی مستقیم با حزب الله بسیار دشوار به نظر می‌رسد.

رهبری سیاسی لبنان به خوبی از این مخاطرات آگاه است. رئیس جمهور، نخست وزیر و متحدانشان خواهان احیای اقتدار دولت هستند، اما نه توان نظامی لازم برای مقابله با حزب الله را در اختیار دارند و نه از پشتوانه سیاسی کافی برای چنین اقدامی برخوردارند. هرگونه تلاش ارتش برای خلع سلاح اجباری حزب الله می تواند شکاف‌های فرقه‌ای در درون نیروهای مسلح را تشدید کرده و زمینه ساز تکرار الگوهای بحران داخلی دهه ۱۹۷۰ شود.

در چنین شرایطی، احتمال تشدید تقابل سیاسی و امنیتی افزایش یافته است. حزب الله ممکن است با واداشتن وزیران شیعه به استعفا، دولت را با بحران روبه رو کند و همزمان حملات خود علیه نیروهای اسرائیلی در جنوب لبنان را افزایش دهد تا واکنش گسترده اسرائیل را برانگیزد. چنین سناریویی می‌تواند آمریکا را برای مهار اقدامات اسرائیل تحت فشار قرار دهد تا از گسترش بحران و آسیب دیدن تفاهم های واشنگتن و تهران جلوگیری شود. از این رو، هرچند توافق سه جانبه چشم اندازی برای دوره پس از جنگ ترسیم می‌کند، اما تا زمانی که راهکاری عملی برای مهار قدرت سیاسی و نظامی حزب الله بدون فروپاشی ساختار داخلی لبنان وجود نداشته باشد، این توافق بیش از آنکه قابلیت اجرایی داشته باشد، در حد یک چارچوب دیپلماتیک باقی خواهد ماند./منبع