فراتر از تنگه هرمز؛ چرا کشورهای خلیج فارس روی راهآهن منطقهای سرمایهگذاری میکنند؟
جنگ اخیر آسیبپذیری مسیرهای دریایی را آشکار کرده و کشورهای عربی را به سمت تکمیل شبکه ریلی ۲ هزار و صد کیلومتری سوق داده است.
به گزارش اطلس دیپلماسی، تحلیلی با عنوان «فراتر از تنگه هرمز؛ چرا کشورهای خلیج فارس روی راهآهن منطقهای سرمایهگذاری میکنند؟» به قلم سابینا صدیقی (Sabena Siddiqui) در نیو عرب (The New Arab) منتشر شده است. این تحلیل پیامدهای تنشهای نظامی در تنگه هرمز بر تجارت منطقه و محدودیتهای واقعی طرح راهآهن شورای همکاری خلیج فارس را بررسی میکند. در ادامه، چکیده مطلب آمده است.
جنگ میان آمریکا و ایران آسیبپذیری جدی مدل اقتصادی کشورهای حاشیه خلیج فارس و وابستگی شدید آنها به مسیرهای دریایی را نمایان کرده است. با تبدیلشدن تنگه هرمز به یک گلوگاه پرخطر طی هشت ماه گذشته، شش عضو شورای همکاری خلیج فارس بار دیگر طرح راهآهن منطقهای ۲ هزار و صد کیلومتری خود را در اولویت قرار دادهاند. وزرای حملونقل این کشورها در ۸ نوامبر توافقنامهای را در منامه امضا کردند تا شبکه ریلی یکپارچهای را تا سال ۲۰۳۰ به بهرهبرداری برسانند.
این طرح که نخستین بار در سال ۲۰۰۹ تصویب شده بود، با وجود تأخیرهای مکرر، اکنون حدود ۱ هزار و هفصد کیلومتر پیشرفت فیزیکی داشته و ابوظبی خط خود را تا مرز عربستان تکمیل کرده است. پروژههای مکملی نظیر خط ریلی ۲۳۸ کیلومتری «حفیت» میان امارات و بندر صحار عمان، قطار سریعالسیر دوحه-ریاض و پل ملک حمد میان عربستان و بحرین نیز در حال پیگیری است. پیشبینی میشود این شبکه تا سال ۲۰۳۰ حدود شش میلیون مسافر را جابهجا کند و بخش حملونقل و انبارداری نیز با رشد ۵.۷ درصدی در سال ۲۰۲۵ به یکی از موتورهای رشد غیرنفتی تبدیل شود.
تنشهای نظامی در تنگه هرمز هزینه بیمه، کرایه حمل و زمان تحویل کالاهای وارداتی را بهشدت افزایش داده است. کشورهای عربی امیدوارند با ایجاد مسیرهای زمینی جایگزین، وابستگی خود به کشتیرانی در آبراه هرمز را کاهش دهند و از اهرم فشار ایران در این تنگه بکاهند. این پروژه فراتر از اهداف تجاری، نشاندهنده تلاش مشترک دولتهای خلیج فارس برای حفظ امنیت مالی خود در شرایط بحرانهای ژئوپلیتیکی است.
با وجود این مزایا، کارشناسان نسبت به بزرگنمایی ظرفیتهای این طرح هشدار میدهند. قطارها هرگز نمیتوانند حجم عظیم نفت خام و گاز طبیعی مایعی را که از طریق نفتکشها و از تنگه هرمز، گذرگاه حدود یکپنجم مصرف نفت جهان، عبور میکند، جابهجا کنند. افزون بر این، هماهنگکردن شش نظام ملی متفاوت در زمینه تعرفهها، استانداردهای فنی، گمرک و جدول زمانی ساختوساز، همراه با چالشهای اقلیمی نظیر طوفانهای شن، چالشی دشوار است.
در نهایت، زیرساختهای ریلی و پلها خود در زمان جنگ آسیبپذیر هستند و تا زمانی که تنشها در تنگه هرمز فروکش نکند، این مسیر نمیتواند جایگزینی کامل برای حملونقل دریایی باشد. بنابراین، راهآهن خلیج فارس بیش از آنکه جایگزین تنگه هرمز شود، یک شبکه مکمل لجستیکی برای کاهش بخشی از هزینههای بیثباتی منطقهای به شمار میرود./ منبع