تلاش نتانیاهو برای ماندن در قدرت
نتانیاهو برای فرار از شکست سیاسی، دموکراسی و امنیت اسرائیل را به خطر میاندازد.
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «تلاش نتانیاهو برای ماندن در قدرت» به قلم سایمون تیسدال (Simon Tisdall) در گاردین (Guardian) منتشر شده است. این یادداشت به بررسی تلاشهای بنیامین نتانیاهو برای جلوگیری از انتقال قدرت، تشدید شکافهای سیاسی و اجتماعی در اسرائیل و احتمال بهرهبرداری از تنشهای منطقهای برای حفظ موقعیت سیاسی خود میپردازد. در ادامه، چکیده این یادداشت را میخوانید.
با شکست ائتلاف راستگرای بنیامین نتانیاهو در انتخابات سراسری ماه گذشته اسرائیل، انتظار میرفت دوران نخستوزیری او به پایان برسد؛ اما روند پیچیده مذاکرات برای تشکیل دولت ائتلافی جدید نشان داده است که کنار رفتن او هنوز قطعی نیست. نتانیاهو که در حال حاضر صرفاً نقش نخستوزیر موقت را بر عهده دارد، با استفاده از ابزارهای سیاسی و تبلیغاتی مختلف میکوشد مانع انتقال قدرت شود و جایگاه خود را در ساختار سیاسی اسرائیل حفظ کند. او همزمان از تشکیل «دولت وحدت ملی» سخن میگوید، اما ائتلاف پیشنهادیاش احزاب عرب را از مشارکت کنار میگذارد؛ موضوعی که ماهیت فراگیر این پیشنهاد را زیر سؤال میبرد.
یکی از مهمترین محورهای تلاش نتانیاهو، زیر سؤال بردن نتیجه انتخابات و مشروعیت احزاب عرب است. کسب ۱۹ کرسی پارلمان از سوی احزاب با رهبری عربها، بهویژه با توجه به مشارکت گسترده رأیدهندگان، موقعیت تعیینکنندهای برای آنها در مذاکرات تشکیل دولت ایجاد کرده است. در واکنش، نتانیاهو و متحدان افراطی او ادعاهایی درباره تقلب انتخاباتی و دخالت خارجی مطرح کردهاند؛ ادعاهایی که تاکنون شواهد معتبری برای اثبات آنها ارائه نشده است. تکرار این اتهامات، شباهتهایی با رفتار دونالد ترامپ پس از شکست در انتخابات ریاستجمهوری ۲۰۲۰ آمریکا دارد؛ زمانی که او نیز با زیر سؤال بردن نتیجه انتخابات، زمینه بسیج هواداران خود علیه نهادهای دموکراتیک را فراهم کرد.
نگرانی دیگر، احتمال تحریک هواداران نتانیاهو برای جلوگیری از فعالیت پارلمان است. با نزدیک شدن به نشست پارلمان برای انتخاب رئیس جدید، هشدارهایی درباره احتمال سازماندهی تجمعات اعتراضی در برابر کنست و حتی اخلال در برگزاری جلسات مطرح شده است. چنین اقدامی میتواند بحران سیاسی اسرائیل را وارد مرحلهای خطرناک کند و یادآور حمله هواداران ترامپ به ساختمان کنگره آمریکا در ششم ژانویه ۲۰۲۱ باشد. در این میان، مواضع نتانیاهو علیه احزاب عرب نیز شکافهای قومی و اجتماعی را تشدید کرده است. او مشارکت احزاب عرب در دولت را تهدیدی علیه موجودیت اسرائیل معرفی کرده و با اظهاراتی تحریکآمیز، شهروندان عرب این کشور را بهطور ضمنی در مظان همدلی با حماس و تهدید امنیت ملی قرار داده است؛ در حالی که عربهای اسرائیل حدود ۲۱ درصد جمعیت این کشور را تشکیل میدهند.
در عرصه امنیتی نیز احتمال استفاده نتانیاهو از بحرانهای خارجی برای حفظ قدرت مطرح است. او با وجود ناکامی در جلوگیری از حملات حماس در اکتبر ۲۰۲۳، همچنان خود را تنها گزینه تأمین امنیت اسرائیل معرفی میکند. گادی آیزنکوت، رهبر جریان اصلی مخالفان، رفتار او را تفرقهانگیز و تهدیدکننده امنیت کشور دانسته و بر ضرورت تشکیل فوری دولت جدید تأکید کرده است. نگرانیها زمانی افزایش یافته که گزارشهایی درباره تمایل نتانیاهو به ازسرگیری حملات نظامی علیه ایران منتشر شده است. چنین اقدامی میتواند با ایجاد وضعیت اضطراری امنیتی، روند انتقال قدرت را به تأخیر بیندازد و جایگاه سیاسی او را تقویت کند. همچنین گزارش شده است که برخی فرماندهان ارشد ارتش اسرائیل پیش از انتخابات، نگرانی خود را درباره تلاش نتانیاهو برای کشاندن آمریکا به سومین رویارویی نظامی با ایران طی دو سال ابراز کردهاند.
در مقابل، شکست جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای آمریکا، که بخشی از آن به هزینهها و پیامدهای جنگ با ایران نسبت داده شده، محاسبات ترامپ را تحت تأثیر قرار داده است. مخالفتهایی در داخل حزب جمهوریخواه، از جمله از سوی جیدی ونس، معاون رئیسجمهور، با حمایت بیقیدوشرط واشنگتن از نتانیاهو و جنگ ایران شکل گرفته است. کاهش حمایت رأیدهندگان مستقل و جمهوریخواهان میانهرو از اسرائیل نیز محدودیتهای سیاسی بیشتری برای ترامپ ایجاد میکند. با این حال، غیرقابل پیشبینی بودن ترامپ و ادامه فشارهای نظامی و اقتصادی آمریکا علیه تهران، همچنان احتمال تشدید تنش را زنده نگه داشته است. محاصره هوایی، زمینی و دریایی ایران و تداوم بحران قیمت جهانی نفت میتواند تهران را به واکنش متقابل سوق دهد؛ وضعیتی که ممکن است فرصت تازهای برای مداخله نظامی نتانیاهو فراهم کند.
در مجموع، تداوم حضور نتانیاهو در قدرت، با وجود شکست انتخاباتی، پروندههای قضایی و مخالفتهای گسترده داخلی، نشاندهنده عمق بحران سیاسی اسرائیل است. او علاوه بر محاکمه به اتهام فساد، با حکم بازداشت دیوان کیفری بینالمللی در ارتباط با اتهامات جنایات جنگی مواجه است. همچنین خشونت شهرکنشینان علیه فلسطینیان در کرانه باختری، تلاش برای گسترش شهرکسازی و الحاق غیرقانونی سرزمینهای فلسطینی، اصلاحات قضایی مناقشهبرانگیز و فشار بر رسانهها، به نگرانیها درباره تضعیف دموکراسی اسرائیل افزوده است. جنگهای مستمر در لبنان، سوریه، عراق، یمن و ایران نیز به اعتبار بینالمللی این کشور آسیب زده است.
برکناری نتانیاهو بهتنهایی قادر به حل مناقشه فلسطین و اسرائیل یا بحرانهای منطقهای نخواهد بود، اما میتواند فرصتی برای کاهش تنشها، بازسازی اعتماد عمومی و احیای نهادهای دموکراتیک فراهم کند. شکست مذاکرات مخالفان، اختلافات ائتلافی یا اقدامات اخلالگرانه میتواند بار دیگر راه را برای بقای سیاسی او هموار سازد. از این رو، جلوگیری از تداوم قدرت نتانیاهو نهفقط مسئلهای داخلی برای اسرائیل، بلکه موضوعی با پیامدهای گسترده برای فلسطینیان، امنیت غربآسیا و ثبات نظام بینالملل محسوب میشود. پاسخگویی قضایی و سیاسی او نیز از منظر اعتبار نهادهای بینالمللی و اصل مسئولیتپذیری رهبران سیاسی اهمیت دارد./ منبع