شکست بریتانیا و فرانسه در بحران سوئز؛ نقطهعطف فروپاشی سلطه استعماری غرب
تجاوز سهجانبه سال ۱۹۵۶ علیه مصر نهتنها به شکست نظامی انجامید، بلکه پایان دوران امپراتوریهای اروپایی در غرب آسیا و آفریقا را رقم زد.
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «شکست بریتانیا و فرانسه در بحران سوئز؛ نقطهعطف فروپاشی سلطه استعماری غرب» به قلم مصطفی فتوری (Mustafa Fetouri) در راشا تودی (RussiaToday) منتشر شده است. نویسنده به مناسبت هفتادمین سالگرد بحران سوئز نشان میدهد که چگونه مقاومت مصر و شکست لندن، پاریس و تلآویو مسیر استقلال آفریقا و پایان استعمار کلاسیک اروپا را هموار کرد. در ادامه، چکیده مطلب آمده است.
هفتاد سال پیش در اواخر اکتبر ۱۹۵۶، پیمان مخفیانه «سور» میان بریتانیا، فرانسه و اسرائیل به تهاجم نظامی گسترده علیه مصر منجر شد. این عملیات که با هدف بازپسگیری کانال سوئز پس از ملیشدن آن توسط جمال عبدالناصر در تاریخ ۲۶ جولای همان سال و سرنگونی دولت قاهره طراحی شده بود، اگرچه در ابتدا به تصرف بخشهایی از سینا و پورتسعید انجامید، اما در نهایت به یکی از تحقیرآمیزترین عقبنشینیهای تاریخ استعماری اروپا تبدیل شد.
نگرانی لندن و پاریس ریشه در تحولات پس از انقلاب ۱۹۵۲ مصر داشت. فرانسه حضور ناصر را تهدیدی مرگبار برای بقای استعمار خود در الجزایر میدید، زیرا قاهره به مرکز پشتیبانی مالی، سیاسی و رسانهای جبهه آزادیبخش ملی الجزایر تبدیل شده بود. بریتانیا نیز نگران بود که سقوط نظم غربگرا در مصر، شریانهای حیاتی امپراتوریاش از عدن تا خلیج فارس و اقیانوس هند را قطع کند. برای اسرائیل نیز این جنگ فرصتی برای شکستن محاصره راهبردی و تثبیت برتری نظامی در منطقه به شمار میرفت.
با این حال، تجاوز سهجانبه زیر فشار شدید دیپلماتیک و اقتصادی واشنگتن و مسکو بهسرعت فروپاشید و نیروهای متجاوز ناچار به خروج شدند. مقاومت مصر نهتنها ناصر را تضعیف نکرد، بلکه افسانه شکستناپذیری غرب را در هم شکست و قاهره را به کانون الهامبخش جنبشهای ضداستعماری در جهان عرب و قاره آفریقا تبدیل کرد. هند و بسیاری از کشورهای در حال توسعه این تهاجم را بازگشت خطرناک به امپریالیسم قرن نوزدهم محکوم کردند.
پیامدهای این شکست برای قدرتهای اروپایی ویرانگر بود. در فرانسه، ناکامی در قطع شریان حیات انقلابیون الجزایر به سقوط جمهوری چهارم در سال ۱۹۵۸ و در نهایت استقلال الجزایر در سال ۱۹۶۲ انجامید. در بریتانیا نیز هارولد مکمیلان ناچار شد با چرخش در سیاست خارجی، واقعیت پایان استعمار در آفریقا را بپذیرد؛ روندی که ظرف شش سال پس از خروج از پورتسعید، به استقلال غنا، نیجریه و اغلب مستعمرات آفریقایی انجامید.
بحران سوئز ثابت کرد که امپراتوریها نه در یک نبرد، بلکه زمانی فرو میریزند که محدودیت قدرت واقعی خود را درک کنند. با این همه، خروج تحقیرآمیز لندن و پاریس به معنای پایان مداخله غرب نبود، بلکه راه را برای جایگزینی قدرت آمریکا و ارائه دکترین آیزنهاور هموار کرد؛ رقابتی بر سر حاکمیت ملی که پیامدهای آن در جهان عرب و آفریقا همچنان ادامه دارد./ منبع