پافشاری ترامپ بر سیاست خارجی شکستخورده
تمجید ترامپ از پوتین، سیاست آمریکا در قبال روسیه، اروپا و اوکراین را تحت تأثیر قرار داده است.
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «پافشاری ترامپ بر سیاست خارجی شکستخورده» به قلم فرد کاپلان (Fred Kaplan) در اسلیت (Slate) منتشر شده است. این یادداشت به بررسی تأثیر رویکرد شخصی ترامپ در قبال پوتین بر مذاکرات جنگ اوکراین، روابط آمریکا با اروپا و توقف مذاکرات با ایران میپردازد و اختلافات داخلی دولت آمریکا را نیز در چارچوب رقابتهای سیاسی بررسی میکند. در ادامه، چکیده این یادداشت را میخوانید.
دونالد ترامپ پس از شکست جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای، بهجای بازنگری در رویکردهای سیاست خارجی خود، بر همان مسیر پیشین پافشاری کرده است. ادامه تلاش برای دستیابی به توافق با ولادیمیر پوتین درباره جنگ اوکراین، در کنار عقبنشینی از مذاکرات با ایران، نشاندهنده تداوم رویکردی است که در آن تصمیمات دیپلماتیک بیش از آنکه بر ارزیابی واقعبینانه منافع و مواضع طرف مقابل استوار باشند، تحت تأثیر ترجیحات شخصی رئیسجمهور آمریکا قرار دارند. در همین چارچوب، اعزام جرد کوشنر، داماد ترامپ، و استیو ویتکاف، دوست و همکار تجاری قدیمی او، برای دهمین دیدار با پوتین در مسکو، بدون دستیابی به پیشرفت مشخص، پرسشهایی درباره کارآمدی تیم مذاکرهکننده واشنگتن ایجاد کرده است.
رویکرد ترامپ در قبال روسیه با نوعی اعتماد و تمایل شخصی به پوتین همراه است؛ در مقابل، ولودیمیر زلنسکی و مواضع دولت او درباره حفظ تمامیت ارضی اوکراین با انتقادهای مکرر کاخ سفید مواجه شدهاند. مسئله اصلی مذاکرات نیز صرفاً تعیین مرزها یا تقسیم سرزمینهای مورد مناقشه نیست، بلکه به اختلاف بنیادین درباره حاکمیت و استقلال اوکراین بازمیگردد. پوتین بارها با استناد به روایت تاریخی خود، موجودیت مستقل اوکراین و حق این کشور برای تعیین سرنوشت سیاسی و امنیتیاش را زیر سؤال برده است. ولادیمیر مدینسکی، مذاکرهکننده ارشد روسیه، نیز با تأکید بر بازگرداندن تمامی سرزمینهایی که مسکو آنها را متعلق به خود میداند، موضعی حداکثری اتخاذ کرده است. چنین اظهاراتی نشان میدهد اختلافات دو طرف فراتر از یک مناقشه مرزی محدود است.
در مقابل، اوکراین و رهبران اروپایی بر ضرورت برقراری آتشبس پیش از ورود به مذاکرات مربوط به مرزهای آینده و ترتیبات امنیتی تأکید دارند. روسیه اما خواهان توافقی جامع درباره ساختار امنیتی جدید اروپا پیش از برقراری آتشبس است. نمایندگان ترامپ در مذاکرات، با وجود تأکید ظاهری بر ضرورت مشارکت اروپا، این موضوع را بهعنوان شرط اساسی مذاکرات مطرح نکردهاند. این رویکرد با نگرانیهای اروپایی درباره احتمال توافق قدرتهای بزرگ بر سر آینده امنیت قاره بدون مشارکت مستقیم کشورهای ذینفع همراه شده است. در واقع، اروپا از پیش دارای چارچوبهای امنیتی و حقوقی مشخصی مانند ناتو، اتحادیه اروپا و توافقنامههای هلسینکی و منشور پاریس است که اصول حاکمیت ملی و تمامیت ارضی کشورها را تضمین میکنند. مسئله اصلی، فقدان چارچوب امنیتی نیست، بلکه نقض تعهدات موجود از سوی روسیه است.
در همین حال، گزارشها از درخواست تازه مسکو برای عقبنشینی ناتو به مواضع سال ۱۹۹۷ حکایت دارند؛ درخواستی که مستلزم خروج نیروهای این ائتلاف از کشورهای اروپای شرقی و اعضای سابق پیمان ورشو خواهد بود. چنین مطالبهای عملاً دامنه نفوذ امنیتی روسیه را به هزینه حاکمیت و استقلال کشورهای اروپایی گسترش میدهد. این وضعیت نشان میدهد که مسکو همچنان به دنبال بازتعریف ترتیبات امنیتی اروپا بر اساس خواستههای خود است و مذاکرات صلح را فرصتی برای طرح مطالبات راهبردی گستردهتر میبیند.
در جبهه غربآسیا نیز تصمیم ترامپ برای توقف مذاکرات مستقیم با ایران و تغییر مأموریت جیدی ونس، معاون رئیسجمهور، از پیگیری دیپلماسی به تمرکز بر مسائل داخلی آمریکا، پرسشبرانگیز شده است. ترامپ اعلام کرده که واشنگتن دیگر نیازی به توافق با تهران ندارد و مدعی شده کنترل منابع مالی و تنگه هرمز را در اختیار گرفته است. با این حال، این ادعاها با واقعیتهای موجود درباره تداوم اختلافات و محدودیتهای آمریکا در مدیریت بحران منطقهای همخوانی روشنی ندارند. در حالی که مذاکرات با میانجیگری عمان در مقطعی نشانههایی از پیشرفت داشت، تصمیم واشنگتن برای کنار گذاشتن مسیر دیپلماتیک و آغاز حملات نظامی، فرصت دستیابی به توافق را محدود کرد. اکنون نیز موضوعاتی مانند برنامه هستهای ایران، توان موشکی، حمایت از گروههای منطقهای و وضعیت داخلی این کشور همچنان حلنشده باقی ماندهاند.
یکی از عوامل احتمالی تغییر موضع ترامپ، اختلافات سیاسی او با جیدی ونس است. ونس پس از شکست جمهوریخواهان، جنگ ایران را یکی از عوامل مهم ناکامی انتخاباتی حزب معرفی کرد و بدین ترتیب از موضع رسمی ترامپ درباره موفقیت عملیات نظامی فاصله گرفت. این اختلاف در شرایطی اهمیت پیدا میکند که ونس بهعنوان یکی از چهرههای مطرح آینده حزب جمهوریخواه، تلاش دارد میان حمایت از دولت و فاصلهگذاری با سیاستهای مناقشهبرانگیز آن تعادل برقرار کند. احتمال دارد ترامپ نیز توقف مذاکرات ایران را با ملاحظات مربوط به کنترل جایگاه سیاسی معاون خود مرتبط کرده باشد؛ هرچند این برداشت در حد یک تفسیر سیاسی باقی میماند.
در مجموع، سیاست خارجی دولت ترامپ با چالشهایی همزمان در اروپا و غربآسیا مواجه است. تداوم مذاکرات بدون توجه کافی به اختلافات بنیادین، استفاده از فرستادگان فاقد تجربه تخصصی دیپلماتیک و تأثیر رقابتهای سیاسی داخلی بر تصمیمات خارجی، ظرفیت واشنگتن برای دستیابی به توافقهای پایدار را تحت فشار قرار داده است. در شرایطی که جنگ اوکراین، تنش با ایران و اختلافات فراآتلانتیکی همچنان ادامه دارند، فقدان یک راهبرد منسجم میتواند پیامدهایی فراتر از روابط دوجانبه داشته باشد و بر اعتبار آمریکا بهعنوان بازیگر اصلی نظام بینالملل تأثیر بگذارد./ منبع