روسیه چگونه به انزوای طالبان پایان داد

تصمیم روسیه برای به‌رسمیت شناختن رسمی طالبان در ۳ جولای ۲۰۲۵، به‌عنوان اولین کشور در جهان، که پس از خروج آشوبناک آمریکا از افغانستان در آگوست ۲۰۲۱ و بازگشت طالبان به قدرت انجام شده است، نقطه عطفی برای کاهش انزوای بین‌المللی طالبان است. از مارس ۲۰۲۲، روسیه با پذیرش جمال نصیر غروال به‌عنوان کاردار سفارت افغانستان در مسکو و لغو برچسب تروریستی طالبان در آوریل ۲۰۲۵، روابط خود را با طالبان تعمیق کرد. این تصمیم با انتقاد شدید مخالفان تبعیدی افغان و فعالان حقوق بشر مواجه شده که معتقدند این اقدام به مشروعیت‌بخشی به آپارتاید جنسیتی و کاهش شانس اصلاحات دموکراتیک منجر می‌شود. با این حال، این حرکت می‌تواند به بهبود ثبات اقتصادی و امنیتی در افغانستان کمک کند.

روسیه با این اقدام به‌دنبال تثبیت جایگاه خود به‌عنوان قدرت برتر در آسیای مرکزی و مقابله با نفوذ غرب است. نیکیتا اسماگین، کارشناس سیاست خارجی روسیه، معتقد است که مسکو با پیشگامی در به‌رسمیت‌شناختن طالبان، امیدوار است دیگر کشورهای غیرغربی، از جمله جمهوری‌های آسیای مرکزی، بلاروس، ایران، و کره شمالی، از این الگو پیروی کنند. چین که از سال ۲۰۲۱ با طالبان تعامل داشته، به دلیل تنش‌های کابل با اسلام‌آباد و مسائل شبه‌نظامیان اویغور، هنوز محتاط است، اما احتمالا در آینده به این مسیر بپیوندد. کشورهای عربی حاشیه خلیج‌فارس، به‌ویژه امارات، نیز ممکن است از این روند تبعیت کنند. این اقدام می‌تواند افغانستان را از غرب دور کرده و به مدار ژئوپلیتیکی روسیه-چین-ایران نزدیک‌تر کند.

روسیه به‌دنبال گسترش همکاری اقتصادی با افغانستان، به‌ویژه در حوزه‌های نفت، گاز، گندم، و پروژه‌های زیرساختی است. احیای کریدور لاجورد، که در اجلاس سازمان همکاری اقتصادی در خانکندی آذربایجان بحث شد، می‌تواند تجارت افغانستان را از وابستگی به بنادر پاکستان رها کند و دسترسی به بازارهای اروپا از طریق ترکمنستان، آذربایجان، و ترکیه را تسهیل نماید. این کریدور، همراه با پروژه‌هایی مانند راه‌آهن ترانس-افغان یا خط لوله  TAPI، می‌تواند فرصت‌های اقتصادی برای مردم عادی افغانستان ایجاد کند. با این حال، جنگ دوازده‌روزه اخیر ایران-اسرائیل، تردیدهایی درباره مسیرهای تجاری شمال-جنوب از طریق ایران ایجاد کرده است.

از منظر امنیتی، مبارزه با داعش-خراسان (ISKP) اولویت اصلی مسکو است. طالبان، با ایدئولوژی «دیوبَندی» خود، تهدیدی برای آسیای مرکزی تلقی نمی‌شود، اما داعش-خراسان، با گرایش سلفی، خطر جدی برای منطقه است. ولادیمیر پوتین، طالبان را «متحد» در مبارزه با داعش-خراسان خوانده و همکاری با تاشکند و دیگر پایتخت‌های منطقه را تقویت کرده است. به‌رسمیت‌شناختن طالبان می‌تواند حمایت تسلیحاتی منطقه‌ای را برای مبارزه با داعش افزایش دهد. آیگرم تورگونبایوا، روزنامه‌نگار قرقیزستانی، معتقد است که این اقدام می‌تواند ثبات داخلی افغانستان را تقویت کند.

با وجود انتقادات از سابقه حقوق بشری طالبان، سیاست عدم به‌رسمیت شناختن، رنج مردم عادی افغانستان را بدون اینکه پیشرفتی در حقوق بشر ایجاد کند، تشدید کرده است. تصمیم روسیه، اگرچه مبتنی بر منافع راهبردی است، می‌تواند با کاهش انزوای افغانستان، چشم‌انداز ثبات و رفاه را برای مردم این کشور پس از دهه‌ها جنگ فراهم کند. با این حال، واکنش غرب، به‌ویژه پس از صدور احکام بازداشت دیوان کیفری بین‌المللی علیه رهبران طالبان، احتمالا منفی خواهد بود و شکاف شرق-غرب را عمیق‌تر می‌کند./ منبع