موشک‌ها و بازارها؛ همگرایی راهبردی ایران و چین

ایران، پس از درگیری ماه ژوئن با اسرائیل و فشارهای اقتصادی غرب، روابط دفاعی و اقتصادی خود با چین را تعمیق کرده است. این تغییر بخشی از بازتنظیم سیاست خارجی ایران است که شامل همکاری نظامی گسترده‌تر و ادغام در ابتکارات اقتصادی اوراسیایی چین، به‌ویژه طرح کمربند و جاده، می‌شود. این همگرایی واکنشی نیست، بلکه راهبردی آینده‌نگر برای مقابله با تهدیدات و انزوای بلندمدت از غرب است. در روز ۱۵ جولای، عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، در اجلاس سازمان همکاری شانگهای در تیانجین با شی جین‌پینگ دیدار کرد که نشان‌دهنده اهمیت راهبردی روابط چین-ایران است. گزارش‌ها حاکی از خرید سامانه‌های موشکی زمین به هوای چینی توسط ایران از طریق معامله نفت در برابر تسلیحات است.

ایران، ناامید از حمایت ناکافی مسکو در درگیری با اسرائیل، چین را شریک قابل‌اعتمادتری برای بازسازی زیرساخت‌های موشکی و پدافند هوایی خود می‌بیند. چین، هرچند انتقال کامل تسلیحات را رد می‌کند، اما از طریق شرکت‌هایش مواد دومنظوره مانند سدیم پرکلرات (ماده‌ای کلیدی برای سوخت موشک) به ایران عرضه کرده است. در ماه آوریل، وزارت خزانه‌داری آمریکا چند شرکت چینی را به‌دلیل تسهیل انتقال این مواد به سپاه پاسداران تحریم کرد. پس از درگیری ماه ژوئن، سفیر اسرائیل در آمریکا، همکاری چین در بازسازی زرادخانه موشکی ایران را «نگران‌کننده» خواند. این همکاری دفاعی و فناوری، چالشی راهبردی برای تلاش‌های آمریکا و اسرائیل در مهار ایران ایجاد می‌کند.

ایران برای خودمختاری راهبردی و تاب‌آوری اقتصادی، مسیرهای تجاری زمینی با چین از طریق آسیای میانه را گسترش می‌دهد تا وابستگی به تنگه هرمز را کاهش دهد. این سیاست، که با درگیری ماه ژوئن شدت گرفت، بخشی از رویکرد «نگاه به شرق» ایران و همسویی با طرح کمربند و جاده است. در ماه می، تهران میزبان نشستی با مقامات راه‌آهن چین، ترکیه و کشورهای آسیای میانه برای توسعه شبکه ریلی بین‌قاره‌ای بود. همچنین، قطاری باری از شیان چین با حمل پنل‌های خورشیدی از طریق قزاقستان و ترکمنستان به بندر خشک آپرین ایران رسید که زمان ترانزیت را به پانزده روز (نصف مسیر دریایی) کاهش داد. ایران همچنین در کریدور حمل‌ونقل بین‌المللی شمال-جنوب، که بنادر دریای خزر و بالتیک روسیه را به خلیج ‌فارس و هند متصل می‌کند، نقش کلیدی ایفا می‌کند. این مسیرها وابستگی به تنگه‌های دریایی، تحریم‌ها و درگیری‌های احتمالی با آمریکا یا اسرائیل را کاهش می‌دهند.

چین با گسترش همکاری نظامی و روابط اقتصادی با ایران، به‌ویژه از طریق کریدورهای آسیای میانه، اهداف ژئوپلیتیکی و ژئواکونومیکی خود را پیش می‌برد. اگرچه بعید است پکن در درگیری‌های ایران-اسرائیل مداخله نظامی کند، اما بدون تأیید جاه‌طلبی‌های هسته‌ای ایران، حمایت از بازسازی موشکی این کشور را در راستای منافع خود می‌بیند. ایران برای چین وزنه‌ای مقابل نفوذ آمریکا در غرب آسیا است و هر دو کشور در ترویج نظم چندقطبی و چالش با هژمونی آمریکا هم‌رأی هستند. اهمیت راهبردی ایران به‌دلیل موقعیت این کشور در اتصال شرق و غرب و کاهش وابستگی چین به تنگه مالاکا (مسیر هشتاد درصد واردات نفت خام چین) افزایش یافته است. درگیری ماه ژوئن، چرخش قاطع‌تر ایران به سمت پکن را تسریع کرد. این همگرایی، ایران را با شبکه‌های دفاعی و تجاری چین‌محور ادغام می‌کند و چالش‌هایی برای تلاش‌های آینده آمریکا و اسرائیل در مهار ایران ایجاد خواهد کرد./ منبع