اثر دومینویی تحریم‌های سازمان ملل بر برنامه هسته‌ای ایران
به گزارش اطلس دیپلماسی، مقاله‌ای با عنوان «اثر دومینویی تحریم‌های سازمان ملل بر برنامه هسته‌ای ایران» به قلم ری تکیه (Ray Takeyh) در اندیشکده شورای روابط خارجی (Council on Foreign Relations) منتشر شده است. این مقاله به بررسی پیامدهای احیای تحریم‌های فوری سازمان ملل علیه ایران می‌پردازد و موضع کلیدی مقاله آن است که بازگشت تحریم‌ها از سوی اروپا و آمریکا باعث انزوای بیشتر ایران، تشدید فشار اقتصادی-امنیتی و تضعیف امکان دیپلماسی هسته‌ای شده است. در ادامه، چکیده مطلب آمده است.
سازمان ملل متحد به‌تازگی اعلام کرد که تحریم‌های مکانیسم ماشه علیه ایران اعمال شده‌اند. فرانسه، آلمان و انگلیس تأکید کردند ایران آنها را در انجام این اقدام ناچار ساخته است، زیرا به‌گفته آنان، ایران تقریباً به تمامی تعهدات خود در قالب برجام عمل نکرده است. گرچه طبق توافق، تحریم‌های ایران قرار بود از تاریخ ۱۸ اکتبر به‌طور دائم برداشته شوند، اما هر یک از اعضای توافق حق داشتند چنانچه تصور کنند ایران تعهدات خود را نقض کرده، تحریم‌ها را بازگردانند. مذاکره‌کنندگان اروپایی طی ماه گذشته به شورای امنیت سازمان ملل اطلاع دادند که ایران «تقریباً تمامی تعهدات برجامی» را زیرپا گذاشته و تمایل خود را برای فعال‌سازی مکانیسم ماشه مطرح کردند. این روند پیامدهای قابل‌توجهی برای ایران، منطقه و آینده دیپلماسی دارد.
بازگشت تحریم‌های سازمان ملل، یک عقب‌گرد اساسی برای ایران محسوب می‌شود. حتی پس از بمباران تأسیسات هسته‌ای‌اش توسط اسرائیل و ایالات متحده در ژوئن، ایران همچنان بر آمادگی برای گفت‌وگو با غرب و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) اصرار داشت. ایران پس از توقف همکاری با این آژانس در ماه جولای، اقدام به مذاکره و تدوین برنامه کاری جدید با آژانس نمود. بخشی از این رویکرد ناشی از نگرانی ایران نسبت به احتمال ادامه حملات و همچنین بازگرداندن تحریم‌ها بود. ایران به‌عنوان یکی از کشورهایی که شدیدترین تحریم‌ها بر آن تحمیل شده است، عمدتاً از بازارهای جهانی جدا افتاده و اثرات تحریم‌ها بیشتر امنیتی تا اقتصادی‌اند. بازگشت تحریم‌ها شامل برقراری دوباره ممنوعیت انتقال سلاح متعارف، محدودیت در انتقال فناوری‌های هسته‌ای و موشکی و مجاز بودن کشورهای عضو برای بازرسی محموله‌های ورودی و خروجی ایران می‌شود؛ اگرچه مشخص نیست چه کسی مسئول اجرای عملی این بازرسی‌ها خواهد بود.
مخالفت روسیه و چین با فعال‌سازی مکانیسم ماشه، موجب نزدیکی بیشتر این دو کشور به ایران خواهد شد. چین که بازیگر اصلی در این میان است، هم‌اکنون حدود ۹۰ درصد از صادرات نفت ایران را خریداری می‌کند، اما با تخفیف قابل‌توجه. بیم آن می‌رود که چین با افزایش انزوای ایران، خواستار تخفیف‌های بیشتر شود و ایران در موقعیتی ضعیف‌تر قرار گیرد.
افق مذاکرات هسته‌ای نیز تیره‌تر شده است. موضع غرب مبنی بر «غنی‌سازی صفر» هسته‌ای از انحصار آمریکا خارج شده و اکنون به مطالبه اروپایی‌ها نیز تبدیل شده و در قالب قطعنامه‌های جدید به قانون بین‌المللی تبدیل شده است. یکی از دستاوردهای دولت دونالد ترامپ نیز بازگرداندن اصل غنی‌سازی صفر بود که در توافق هسته‌ای پیشین کنار گذاشته شده بود.
در طول این فرآیند، ایران همچنان نسبت به مذاکرات با آمریکا ابراز آمادگی کرده، اما در عین حال بر عدم عقب‌نشینی از برنامه غنی‌سازی و مخالفت با هرگونه محدودیت بر زرادخانه موشکی خود تأکید دارد. علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، تصریح کرده است که هرگونه مذاکره با هدف محدودسازی برنامه موشکی تهران منتفی است و خواست غرب برای محدودسازی برد موشک‌ها و توقف غنی‌سازی، ماهیت اصلی توان دفاعی و تهاجمی ایران را نشانه گرفته است. در صورت آغاز مذاکرات میان ایران و آمریکا نیز احتمالاً این مذاکرات به‌سرعت به بن‌بست خواهد رسید.
با وجود همه تحولات اخیر و در حالی که تعدادی از مقامات کلیدی ایران در جنگ کشته شده‌اند، ساختار حاکمیت ایران بر جای مانده و موفق به جایگزینی افراد و برقراری نظم در جامعه شده است. در ایران دستگیری یا اعدام جمعی گزارش نشده است، اما فضای عمومی با بیم از شروع دوباره جنگ آغشته است. اسرائیل و آمریکا پس از جنگ دوازده روزه، معتقدند بدون هزینه می‌توانند به ایران ضربه وارد کنند و چنانچه این تصور ادامه یابد، احتمال درگیری وجود خواهد داشت.
در نهایت، ایران همچنان بر خطوط قرمز خود در موضوع غنی‌سازی و موشکی ایستاده و ایده امتیازدهی هسته‌ای در برابر رفع تحریم‌ها از مقبولیت کمی در میان نخبگان حاکم برخوردار است./ منبع
