بازگشت تحریم‌ها و بازتولید بحران؛ دور باطل جمهوری اسلامی

جمهوری اسلامی در مواجهه با بحران‌های مکرر سیاسی و اقتصادی، با اتخاذ سیاست‌هایی مبتنی بر لجاجت و خودبزرگ‌بینی، موج تازه‌ای از تحریم‌ها را رقم زده است. بازگشت تحریم‌ها باعث سقوط شدید ارزش ریال و افزایش بی‌سابقه تورم شده و مردم ایران بار دیگر قربانی هزینه‌های حفظ ساختار قدرت شده‌اند. رفتار منطقه‌ای جمهوری اسلامی نیز با تحمیل جنگ نیابتی از طریق حزب‌الله لبنان در پوشش حمایت از غزه، نتیجه‌ای جز گسترش بی‌ثباتی نداشته است. هم‌زمان، امتناع حزب‌الله از تحویل سلاح‌های خود به دولت لبنان، بخشی از سیاست ایران برای معامله با غرب تلقی می‌شود، چراکه تهران از این ابزار به‌عنوان اهرم فشار برای کسب امتیاز در مذاکرات استفاده می‌کند. این در حالی است که خطر آغاز جنگ تازه‌ای در لبنان از سوی اسرائیل افزایش یافته، اما منطق سیاست خارجی جمهوری اسلامی بقای نظام را بر ثبات منطقه ترجیح می‌دهد.

در سطح داخلی، اظهارات متناقض مقام‌های ارشد جمهوری اسلامی، از جمله مسعود پزشکیان، عباس عراقچی و علی لاریجانی، از نبود هماهنگی و انسداد راهبردی در تهران حکایت دارد؛ یک روز مذاکره با آمریکا ممکن اعلام می‌شود و روز دیگر شروط طرف غربی «غیرمنطقی» خوانده می‌شود. در واقع، پس از شکست برجام، اعتماد غرب به جمهوری اسلامی از میان رفته و تمرکز غرب بر توقف غنی‌سازی اورانیوم و کنترل برنامه موشکی ایران قرار گرفته است. آمریکا و تروئیکای اروپایی نیز با فشار برای فعال‌سازی «مکانیسم ماشه»، خواهان تعهد کامل تهران به شروط تعیین‌شده‌اند. هم‌زمان، پذیرش مذاکره مستقیم با واشنگتن نشانه‌ای از استیصال راهبردی تهران است. پیامد تحریم‌ها، تشدید فروپاشی اقتصادی و افزایش فقر گسترده در ایران بوده است؛ در حالی که میلیاردها دلار برای پشتیبانی از گروه‌های نیابتی در منطقه هزینه شده است. اصرار تهران بر ادامه برنامه هسته‌ای و موشکی، علاوه‌بر گسترش دامنه تحریم‌های غرب، بار معیشتی سنگینی بر دوش مردم گذاشته است. آمریکا سه شرط اصلی را برای لغو تحریم‌ها تعیین کرده است؛ توقف کامل غنی‌سازی، تحویل ذخایر اورانیوم و محدودکردن برد موشک‌های بالستیک به کمتر از پانصد کیلومتر. در صورت نپذیرفتن این شروط، ادامه تحریم‌ها به فرسایش تدریجی نظام منجر می‌شود، زیرا نارضایتی اجتماعی در ایران در حال افزایش است و جنبشی متشکل از ۳۰ حزب و گروه مخالف خواستار کناره‌گیری از برنامه هسته‌ای و تمرکز بر منافع ملی شده‌اند. با وجود این، آیت‌الله خامنه‌ای همچنان حفظ برنامه هسته‌ای را «ثمره سه دهه تلاش» می‌داند. در این میان، حزب‌الله لبنان نیز در بن‌بست سیاسی و مشروعیتی قرار گرفته است؛ گروهی که زمانی مدعی مقاومت مقدس بود، اکنون با بحران داخلی و وابستگی کامل به دستورهای تهران روبه‌رو است. با آشکارشدن شکست‌های سیاسی و نظامی جمهوری اسلامی، این پرسش برجای مانده است که آیا زمانی فرا می‌رسد که نظام، منافع مردم را بر بقای خود ترجیح دهد و از رفتارهای تنش‌زا و تهدیدآمیز فاصله بگیرد./ منبع