احیای انرژی هسته‌ای آمریکا؛ رؤیای پرهزینه و مخاطره‌آمیز
احیای نیروگاه‌های هسته‌ای آمریکا با وجود حمایت‌های دولتی، همچنان با چالش‌های ایمنی و اقتصادی روبه‌رو است.
به گزارش اطلس دیپلماسی یادداشتی با عنوان «احیای انرژی هسته‌ای آمریکا؛ رؤیای پرهزینه و مخاطره‌آمیز» به قلم جیمی توبیاس (Jimmy Tobias) در نیشن (The Nation) منتشر شده است که با بررسی تلاش برای راه‌اندازی مجدد نیروگاه هسته‌ای پالیسیدز در ایالت میشیگان، تناقض میان حمایت گسترده دولت فدرال از توسعه انرژی هسته‌ای و چالش‌های عملیاتی، اقتصادی، نظارتی و زیست‌محیطی این صنعت را برجسته می‌کند. در ادامه، چکیده این یادداشت را می‌خوانید.
انرژی هسته‌ای بار دیگر به یکی از محورهای اصلی سیاست آمریکا تبدیل شده است. افزایش تقاضای برق، توسعه هوش مصنوعی، گسترش مراکز داده و ضرورت کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای، زمینه را برای بازگشت سرمایه‌گذاری در نیروگاه‌های هسته‌ای فراهم کرده است. حامیان این صنعت معتقدند انرژی هسته‌ای به دلیل تولید برق پایدار و شبانه‌روزی، انتشار اندک کربن و نیاز کمتر به زمین، می‌تواند نقش مهمی در تأمین برق آینده آمریکا ایفا کند. بااین‌حال، تجربه احیای نیروگاه پالیسیدز در میشیگان نشان می‌دهد فاصله قابل‌توجهی میان وعده‌های توسعه این صنعت و واقعیت‌های فنی و اقتصادی آن وجود دارد.
ماجرای پالیسیدز در سال ۲۰۲۲ آغاز شد؛ زمانی که شرکت هولتک اینترنشنال (Holtec International) نیروگاه ۸۰۰ مگاواتی پالیسیدز را با هدف برچیدن و از رده خارج کردن آن خریداری کرد. اما جیگار شاه، مدیر وقت دفتر برنامه‌های وام وزارت انرژی دولت جو بایدن، پیشنهاد کرد که به‌جای تعطیلی کامل، نیروگاه بازسازی و دوباره راه‌اندازی شود. هولتک که پیش از آن تجربه اداره یک نیروگاه هسته‌ای را نداشت، این پیشنهاد را پذیرفت. دولت فدرال نیز با ارائه تضمین وام ۱.۵ میلیارد دلاری، تخصیص ۱.۳ میلیارد دلار یارانه به تعاونی‌های برق منطقه و حمایت مالی ۳۰۰ میلیون دلاری ایالت میشیگان، زمینه اجرای پروژه را فراهم کرد. هدف این بود که نیروگاه بار دیگر به شبکه برق بازگردد و صدها فرصت شغلی ایجاد کند.
بااین‌حال، پروژه مطابق برنامه پیش نرفت. هولتک که ابتدا هزینه بازسازی را حدود یک میلیارد دلار برآورد کرده بود، در درخواست بعدی خود رقم ۱.۹ میلیارد دلار را مطرح کرد و با تأخیرهای متعدد مواجه شد. هدف اولیه راه‌اندازی در اکتبر ۲۰۲۵ محقق نشد و زمان‌بندی جدید نیز با عدم قطعیت همراه است. این تأخیرها نشان داد بازسازی یک نیروگاه قدیمی، صرفاً با تأمین منابع مالی امکان‌پذیر نیست و مستلزم دانش تخصصی، ارزیابی‌های پیچیده مهندسی و سرمایه‌گذاری مستمر در زیرساخت‌های ایمنی است.
مهم‌ترین نگرانی فنی به مولدهای بخار نیروگاه مربوط می‌شود. این تجهیزات از هزاران لوله تشکیل شده‌اند که انتقال حرارت را در فرایند تولید برق امکان‌پذیر می‌کنند و در عین حال یکی از موانع مهم جلوگیری از انتشار مواد رادیواکتیو محسوب می‌شوند. بررسی‌ها نشان داد لوله‌های نیروگاه پالیسیدز بیش از برآوردهای اولیه فرسوده شده‌اند. هولتک به‌جای تعویض کامل مولدهای بخار، لوله‌های معیوب را مسدود و هزاران غلاف فلزی در بخش‌های دیگر نصب کرد. این اقدام هزینه و زمان بازسازی را تحت تأثیر قرار داد و ضرورت بازرسی‌های مکرر را افزایش داد. یک مهندس باسابقه صنعت هسته‌ای هشدار داده است که حتی اگر این تعمیرات از نظر ایمنی قابل قبول باشند، هزینه نگهداری مداوم ممکن است بهره‌برداری اقتصادی از نیروگاه را ناممکن کند. تعویض کامل این تجهیزات نیز می‌تواند تا ۵۱۰ میلیون دلار هزینه داشته باشد.
در کنار مسائل فنی، نگرانی ساکنان مناطق اطراف نیز افزایش یافته است. برخی خانواده‌های ساکن نزدیکی نیروگاه به مشکلات تیروئیدی و سابقه نشت آب رادیواکتیو در سال ۲۰۱۳ اشاره می‌کنند. هرچند ارتباط مستقیم این بیماری‌ها با فعالیت نیروگاه اثبات نشده و نهاد ناظر هسته‌ای آمریکا میزان انتشارهای معمول را بسیار پایین ارزیابی می‌کند، نگرانی عمومی همچنان پابرجاست. وقوع حادثه هنگام بارگذاری سوخت در پاییز ۲۰۲۶ نیز بر تردیدها افزود؛ یکی از مجموعه‌های سوخت درون قلب راکتور از وضعیت عمودی خارج شد و عملیات بارگذاری برای خارج کردن آن متوقف گردید. شرکت اعلام کرد آسیبی به سوخت وارد نشده و هیچ‌گونه انتشار رادیواکتیوی یا مصدومیتی رخ نداده است.
احیای پالیسیدز بخشی از موج گسترده‌تر بازگشت انرژی هسته‌ای در آمریکاست. دولت بایدن این صنعت را ابزاری ضروری برای دستیابی به انتشار خالص صفر تا سال ۲۰۵۰ می‌دانست و با وام‌ها و مشوق‌های مالی از آن حمایت کرد. دولت ترامپ نیز برخلاف عقب‌نشینی از بسیاری از برنامه‌های انرژی پاک دولت پیشین، حمایت مالی از انرژی هسته‌ای را ادامه داده و ۱۷.۵ میلیارد دلار وام مشروط برای توسعه ده راکتور بزرگ جدید اختصاص داده است. همچنین شرکت‌های بزرگ فناوری برای تأمین برق مراکز داده خود به قراردادهای مستقیم با نیروگاه‌های هسته‌ای روی آورده‌اند. افزایش رقابت با چین و روسیه نیز به توجیه راهبردی توسعه این صنعت کمک کرده است.
بااین‌حال، تغییرات نظارتی دولت ترامپ نگرانی‌های تازه‌ای ایجاد کرده است. فرمان اجرایی می ۲۰۲۵، کمیسیون تنظیم مقررات هسته‌ای را به بازنگری ساختار و مقررات خود با همکاری نهاد موسوم به دوج ملزم کرد. تسریع صدور مجوزها، کاهش برخی الزامات زیست‌محیطی و محدود شدن استقلال نهادهای نظارتی، از دید منتقدان می‌تواند نظارت بی‌طرفانه بر ایمنی نیروگاه‌ها را تضعیف کند. استقلال این نهادها پس از حادثه تری‌مایل‌آیلند در سال ۱۹۷۹ اهمیت بیشتری یافت؛ حادثه‌ای که با اختلال در سامانه خنک‌کننده یک راکتور، موجب انتشار مواد رادیواکتیو، تخلیه بیش از صد هزار نفر و بازنگری گسترده در مقررات ایمنی شد.
تجربه تاریخی صنعت هسته‌ای آمریکا نیز چندان امیدوارکننده نیست. در دهه ۱۹۷۰، افزایش هزینه ساخت، مخالفت‌های عمومی و سخت‌گیری‌های نظارتی موجب توقف یا لغو بسیاری از پروژه‌ها شد. تلاش برای احیای صنعت در دهه ۲۰۰۰ نیز با رقابت گاز ارزان حاصل از استخراج شیل و تأخیرهای سنگین پروژه‌ها ناکام ماند. تکمیل راکتورهای نیروگاه ووگل در جورجیا بیش از یک دهه زمان برد و هزینه آن از ۳۰ میلیارد دلار فراتر رفت. در مقابل، منتقدان معتقدند انرژی خورشیدی و بادی سریع‌تر و با هزینه بسیار کمتری توسعه می‌یابند. حامیان هسته‌ای در پاسخ تأکید می‌کنند که ناپایداری تولید برق خورشیدی و بادی، نیازمند ذخیره‌سازی و ظرفیت پشتیبان است و ترکیب انرژی هسته‌ای با این منابع می‌تواند هزینه کل شبکه را کاهش دهد.
در نهایت، آینده انرژی هسته‌ای آمریکا به توانایی این صنعت در حل هم‌زمان سه مسئله وابسته است: توجیه اقتصادی سرمایه‌گذاری، تضمین ایمنی عملیاتی و حفظ استقلال نظارت دولتی. حمایت مالی گسترده و افزایش تقاضای برق به‌تنهایی تضمین‌کننده موفقیت نیستند. پالیسیدز آزمونی تعیین‌کننده برای سنجش امکان تحقق احیای هسته‌ای است؛ زیرا شکست آن می‌تواند اعتماد عمومی و سرمایه‌گذاری در کل صنعت را تحت تأثیر قرار دهد، درحالی‌که موفقیت آن مستلزم اثبات این واقعیت است که توسعه انرژی هسته‌ای می‌تواند بدون قربانی کردن ایمنی، شفافیت و صرفه اقتصادی انجام شود./ منبع