سودان چگونه سودان شد

سودان در گذشته وسیع‌ترین کشور مسلمان و به‌عنوان مرکز تجمع گروه‌های اسلام‌گرا در گستره جهان اسلام شناخته می‌شد. عمرالبشیر که از دهه ۱۹۸۰ زمام امور را در دست داشت، تحت فشارهای خارجی از مواضع پیشین عقب‌نشینی کرد و نهایتاً در سال ۲۰۱۹ سرنگون شد و از آن زمان در زندان به‌سر می‌برد. پس از آن، سودان درگیر تحریم‌ها و جنگ داخلی شد و بازیگران خارجی، به‌ویژه اسرائیل، نقش فعالی در تشدید تنش‌ها و تلاش برای تقسیم بیشتر این کشور و مسدودکردن مسیرهای تدارکاتی مقاومت ایفا کردند. مسیرهای انتقال سلاح به لبنان و غزه یکی از اهداف این اقدامات بود. شورشیان مرتبط با غرب و صهیونیست‌ها با تجدید قوا در حال بازگشت به مواضع شمال و مرکز سودان هستند تا مسیرهای شاخ و شمال آفریقا به مقاومت را قطع کنند.

سودان و سوریه برای چند دهه نقش کلیدی در حمایت تسلیحاتی از مقاومت در غزه و لبنان داشتند. موقعیت جغرافیایی آن‌ها به‌عنوان مراکز انتقال تدارکات، آموزش و استقرار نیروهای سیاسی، امنیتی و نظامی اهمیت ویژه‌ای داشت. در تحولات اخیر، این کشورها بیشتر به مسیرهای انتقال سلاح محدود شده‌اند. سوریه با وجود سقوط نظام پیشین همچنان مسیر فعالی است، زیرا کنترل کامل بر خاک خود از سوی دولت جدید وجود ندارد و مقاومت در این کشور ریشه دارد. ترکیه و عربستان نیز پس از احساس خطر، فشار بر مقاومت را کاهش دادند و مسیر انتقال ادامه یافت.

مسیر سودان دست‌خوش تغییرات سیاسی شد. طی دو دهه، سودان از محور مقاومت و ایران فاصله گرفت و به کشورهای عربی حوزه خلیج فارس نزدیک، روابط با ایران محدود و در جنگ یمن همراه عربستان شد و نیروهای مزدور سودانی به این کشور اعزام شدند. با وجود فاصله از گروه‌های مقاومتی شیعه، ارتباط با اخوان‌المسلمین و جریان‌های جهادی سنی و موضوع فلسطین حفظ شد. ناکامی در سازش با آمریکا و صهیونیست‌ها و اختلاف با امارات، سودان را دوباره تا حدی به محور مقاومت نزدیک کرد.

پیش از تجزیه، سودان با دو میلیون و چهارصد هزار کیلومتر مربع وسعت، بزرگ‌ترین کشور مسلمان بود. بحران‌های غرب و جنوب این کشور عمیق شد. جدایی جنوب در سال ۲۰۱۱ موجب ازدست‌رفتن یک‌چهارم خاک، سه‌چهارم منابع نفتی و بخشی از نیل شد. از جنوب با دین مسیحی و ادیان بومی، متفاوت از شمال اسلامی بود. در غرب نیز اختلاف میان قبایل عرب و غیرعرب زمینه‌ساز منازعات شد. نیروهای واکنش سریع که از قبایل عرب غرب بودند، پس از سقوط البشیر شورش کردند و به مرکز سودان پیش‌روی کردند و حتی بخش‌هایی از خارطوم را گرفتند. ارتش، آن‌ها را شکست داد، اما با ارسال سلاح دوباره قدرت گرفتند و اکنون حدود یک‌سوم خاک سودان، معادل ششصد تا هفتصد هزار کیلومتر مربع را در اختیار دارند.

سودان با پذیرش جدایی جنوب و تمایل به پیمان صلح ابراهیم امید داشت فشارها کاهش یابد، اما این روند به تداوم توطئه‌ها و خسارات سنگین از جمله ازدست‌رفتن منابع نفت و طلا، جنگ داخلی و آوارگی میلیون‌ها نفر انجامید.

پس از عملیات روز هفتم ماه اکتبر و جنگ طوفان الاقصی، صهیونیست‌ها برای قطع مسیرهای پشتیبانی مقاومت اقدام کردند. مسیر سودان همچنان فعال است و محموله‌ها پس از تخلیه در بندرها، از راه‌های دریایی به صحرای سینا یا زمینی به مصر و لیبی منتقل شده و سپس به غزه و لبنان می‌رسند. نیروهای واکنش سریع با پیش‌روی به‌سوی شمال، در پی کنترل خطوط قاچاق سلاح و دسترسی به معادن منطقه هستند./ منبع