ابرپروژه سد رنسانس اتیوپی و چالشهای راهبردی
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «ابرپروژه سد رنسانس اتیوپی و چالشهای راهبردی» به قلم توحید ورستان و منتشرشده در اندیشکده تهران، به بررسی ابعاد اقتصادی، ژئوپلیتیکی و امنیتی ابرپروژه سد رنسانس در اتیوپی میپردازد. این تحلیل نشان میدهد که طرح چهار میلیارد و دو میلیون دلاری مزبور، همزمان که ظرفیت دوبرابرکردن تولید برق و ایجاد بازار صادرات انرژی را دارد، نگرانیهای جدی برای مصر و سودان درباره منابع آبی و امنیت سدها ایجاد کرده و رقابتهای منطقهای و بینالمللی را تشدید کرده است. در ادامه، چکیده این یادداشت را میخوانید.
سد رنسانس اتیوپی که با نام «النهضه» نیز شناخته میشود، در سالهای اخیر به یکی از مهمترین محورهای تنش میان اتیوپی و کشورهای پاییندست حوزه رود نیل از جمله مصر و سودان تبدیل شده است. این پروژه با هزینه تقریبی چهار میلیارد دلار، نگرانی این کشورها را درباره اختلال در تأمین آب برانگیخته است. روند بحران از سال ۲۰۲۰ و با آغاز آبگیری مخزن سد نیل آبی شدت یافت. انرژی برقآبی ستون فقرات تولید برق در آفریقا بهشمار میرود و ۴۰ درصد از برق کشورهای جنوب صحرای آفریقا را تأمین میکند. اتیوپی که همانند بسیاری از کشورهای آفریقایی با کمبود شدید برق روبهرو است، با بهرهگیری از سد رنسانس توانایی دوبرابرکردن تولید برق خود و تأمین برق میلیونها خانه و کسبوکار را خواهد داشت. هدف این طرح، تأمین برق ۷۰ درصد از ۱۱۰ میلیون شهروند اتیوپی است و با وجود رشد سالانه ۳۰ درصدی تقاضا، ظرفیت ۶۵۰۰ مگاواتی سد بیش از نیاز داخلی بوده و زمینه صادرات برق به کشورهای همسایه را فراهم میکند.
این پروژه بخشی از راهبرد اتیوپی برای تبدیلشدن به هاب برق منطقه است. اتیوپی هماکنون بر اساس توافقهای مشترک، برق سودان، کنیا و جیبوتی را تأمین میکند و برنامه صادرات به تانزانیا نیز پس از تکمیل آزمایشهای نهایی شبکه در دستور کار است. همچنین، توافقهایی برای صادرات برق به سودان جنوبی و سومالیلند در آستانه امضا قرار دارد. اتصال تانزانیا به شبکه برق اتیوپی-کنیا نیز ظرفیت صادرات را افزایش میدهد. این روند علاوهبر تأمین برق منطقه، موجب کاهش تعرفهها برای شهروندان اتیوپی و ایجاد درآمد ارزی میشود؛ چنانکه دادههای رسمی حاکی از درآمد ۳۱ میلیون و پانصد هزار دلاری از محل صادرات برق طی سهماهه نخست سال جاری است.
با وجود مزایای اقتصادی، مخالفان پروژه در سودان و مصر نگرانیهایی جدی دارند. سودان به امکان بهرهمندی از برق وارداتی و جلوگیری از سیلابها امید بسته و مصر احتمال استفاده از سد در دوران خشکسالی را مزیت میداند، اما هر دو کشور از پیامدهای منفی بر کشاورزی، امنیت سدها و مدیریت منابع آبی بیم دارند. مصر نگران است که تغییر جریانهای بالادست، با توجه به تأمین بیش از ۹۰ درصد آب شیرین کشور از رود نیل، به امنیت غذایی و زیرساختها آسیب وارد کند.
جنبههای ژئوپلیتیکی پروژه نیز اهمیت بالایی دارد. ظرفیت برقآبی اتیوپی آن را در صدر کشورهای آفریقایی قرار داده، در حالی که مصر با ۲.۸۷۶ گیگاوات در رتبه ششم است. اتکای همسایگان به برق اتیوپی میتواند قدرت منطقهای این کشور را تقویت و معادلات رقابتی را تغییر دهد. این امر بخشی از چرایی اتحاد مصر با مخالفان دیرینه اتیوپی، از جمله اریتره و سومالی، تلقی میشود. سودان نیز با وجود تغییر موضع نسبت به پروژه، همچنان در زمینه ایمنی سدهای داخلی و پیچیدگی مدیریت پروژههای آبی خود دچار تردید است.
از دیگر عوامل تشدیدکننده چالشها، نقشآفرینی قدرتهای فرامنطقهای در حمایت از طرفهای مختلف است. موقعیت راهبردی شاخ آفریقا همواره آن را در کانون توجه آمریکا، چین و روسیه قرار داده و پروژه سد رنسانس میتواند رقابت این قدرتها را در منطقه افزایش دهد./ منبع
