نیجریه میدان رقابت آمریکا و چین

پس از تهدید دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، به اقدام نظامی علیه نیجریه به‌دلیل ادعای آزار مسیحیان توسط شورشیان اسلامی، چین وارد میدان شد و مخالفت خود را با اقدامات آمریکا اعلام کرد و رقابت میان واشنگتن و پکن برای جلب وفاداری پرجمعیت‌ترین کشور آفریقا را تشدید کرد. ماو نینگ، سخنگوی وزارت خارجه چین، اعلام کرد که چین به‌عنوان شریک راهبردی جامع نیجریه، به‌شدت با هرگونه مداخله کشورهای دیگر تحت بهانه دین و حقوق بشر مخالف است و تهدید با تحریم یا زور را نمی‌پذیرد. همچنین یو دونهای، سفیر چین در نیجریه، در توییتی نوشت که چین آماده ادامه حمایت از نیجریه در مقابله با تروریسم و حفظ ثبات داخلی است.

تنش‌ها میان واشنگتن و پکن از زمان بازگشت ترامپ به قدرت در ماه ژانویه افزایش یافته است و با وجود دیدار اخیر ترامپ و شی جین‌پینگ، نگرانی‌ها ادامه دارد و نیجریه‌ای‌ها احساس می‌کنند که تنها مهره‌ای در رقابت قدرت‌های بزرگ هستند. چین در این مناقشه فرصت می‌بیند تا با تأکید بر عدم مداخله، آمریکا را به‌عنوان زورگو معرفی کند و خود را به‌عنوان کشوری که حاکمیت آفریقا را محترم می‌شمارد و خواهان تجارت است، نشان دهد. بسیاری از دولت‌های آفریقایی نیز موضع چین را ترجیح می‌دهند زیرا سازگارتر با سیاست‌ها و وضعیت موجود نیجریه است.

این پویایی پیش از ترامپ نیز وجود داشت؛ آمریکا همواره نسبت به نقض حقوق بشر حساس‌تر بوده است، اما ترامپ فراتر رفته و با تعمیم‌های گسترده و بحث‌برانگیز درباره نیجریه و صحبت از استفاده احتمالی از نیروی نظامی، شرایط را ویژه کرده است. هرچند حضور نیروهای زمینی بعید است، حتی حملات پهپادی یا عملیات نیروهای ویژه آمریکا نیز بدون ریسک نیست. منافع آمریکا و چین در نیجریه عمیق است و هیچ‌کدام لزوماً به نفع نیجریه عمل نمی‌کنند، بلکه رقابت ژئوپلیتیک و تلاش برای تأمین منافع اقتصادی خود را دنبال می‌کنند.

چین بزرگ‌ترین شریک تجاری نیجریه است و حجم مبادلات تجاری میان دو کشور ۲۱٫۹ میلیارد دلار است که حدود ۸ درصد از کل تجارت چین با آفریقا را تشکیل می‌دهد. چین در معادن طلا، مس و لیتیم نیجریه سرمایه‌گذاری کرده و نقش گسترده‌ای در تجارت چوب دارد. کارشناسان نیجریه‌ای به علاقه پکن به منابع کشورشان توجه کرده و نگرانند که آمریکا نیز به دنبال سهم بزرگ‌تری از این منابع باشد. برخی شهروندان نیجریه‌ای معتقدند ناامنی در کشور تا حدی ناشی از منافع خارجی است که به منابع نیجریه چشم دوخته‌اند و نمونه آن نقش جنجالی شرکت‌های نفتی بین‌المللی در نزاع منطقه دلتا است. همچنین نارضایتی‌هایی نسبت به معدن‌کاران چینی وجود دارد که در محیطی با نظارت ضعیف فعالیت می‌کنند و به بهره‌کشی از نیروی کار محلی و همکاری با سیاستمداران فاسد و گروه‌های مسلح متهم می‌شوند.

هم‌زمان، انتقاد ترامپ از دولت نیجریه با موافقت بخشی از شهروندان همراه شد، زیرا کشور با حملات متعدد گروه‌های مسلح از جمله تروریست‌های بوکوحرام، باندهای محلی و چوپانان مسلح فولانی مواجه است. نیجریه که به‌طور کلی میان جنوب مسیحی و شمال عمدتاً مسلمان تقسیم شده، شاهد هدف قرار گرفتن مسیحیان است و گزارش‌ها از کشته شدن ۳۱۰۰ مسیحی و ربوده شدن ۲۸۳۰ نفر در سال ۲۰۲۵ خبر می‌دهد. سناتور تد کروز لایحه‌ای تحت عنوان قانون پاسخگویی به آزادی مذهبی نیجریه ارائه کرد که مقامات مسئول کشتار مسیحیان را با تحریم‌های جدی هدف قرار می‌دهد. همچنین وزارت امور خارجه آمریکا نیجریه را به‌عنوان کشوری با «نگرانی ویژه» معرفی کرد که برای اولین بار در دوره نخست ریاست جمهوری ترامپ در سال ۲۰۲۰ رخ داده بود و کشورهایی چون چین، کره شمالی و روسیه نیز در این فهرست قرار دارند.

مسیحیان قربانی خشونت تصادفی نیستند، بلکه هدف حملات سازمان‌یافته گروه‌های جهادی قرار دارند و وضعیت کنونی توجه جهانی را به خود جلب کرده است. هدف ترامپ این است که دولت نیجریه مسئولیت قانونی خود در حفاظت از آزادی مذهبی شهروندان را درک کند. در شرایط تنش‌های جاری میان آمریکا و چین، نیجریه باید به منافع خود توجه کند و بدون رسیدگی به مشکلات داخلی، همچنان مهره‌ای در بازی قدرت‌های جهانی باقی خواهد ماند./ منبع