پویایی‌های نوظهور روابط جنوب جهانی

دگرگونی‌های اخیر در روابط جنوب جهانی، به‌ویژه در پی سیاست‌های دولت دوم دونالد ترامپ، شتاب بیش‌تری یافته است. ایالات متحده با رویکردی تهاجمی در تجارت، نه‌تنها با رقبا بلکه با متحدان و شرکا نیز وارد تنش شده و طرح اعمال تعرفه‌های ۱۰ درصدی بر اعضای بریکس را پیشنهاد داده است. این سیاست‌ها، کشورهای جنوب جهانی در آفریقا، آسیا و آمریکای جنوبی را به جست‌وجوی چارچوب‌های همکاری جایگزین واداشته است. در این میان، سفرهای نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند، به آرژانتین و برزیل و حضور در اجلاس بریکس، نشان‌دهنده تلاش این کشور شرقی برای تقویت پیوندها با این مناطق و ایفای نقش میانجی در نظم جهانی دوقطبی است.

سیاست‌های تجاری ترامپ، همراه با جنگ‌های منطقه‌ای در غرب‌آسیا و مناقشه روسیه و اوکراین، شکاف میان شمال و جنوب جهانی را عمیق‌تر کرده است. کشورهای جنوب جهانی برای کاهش وابستگی به غرب و مدیریت ریسک‌های اقتصادی، همکاری‌های خود را تقویت کرده‌اند. هند با تعامل با آرژانتین و برزیل که از نظر سیاسی و اقتصادی تفاوت‌های آشکاری دارند، توانایی خود در دیپلماسی با شرکای متنوع را نشان داده است. برزیل تحت رهبری لولا دا سیلوا رویکردی محتاطانه اما مبتنی بر همکاری با آمریکا اتخاذ کرده، درحالی‌که آرژانتین به رهبری خاویر میلی، با سیاست‌های لیبرتارین و غرب‌گرایانه، از پیوستن به بریکس خودداری کرده است.

هند در اجلاس بریکس بر چندجانبه‌گرایی فراگیر و اصلاحات در نهادهای جهانی مانند سازمان ملل و سازمان تجارت جهانی تأکید کرد تا منافع جنوب جهانی بهتر نمایندگی شود. این کشور با حفظ روابط متعادل با غرب و تعمیق همکاری با کشورهای درحال‌توسعه، جایگاه منحصربه‌فردی در بریکس دارد. با این ‌حال، گسترش بریکس چالش‌هایی مانند ناهماهنگی اهداف اعضا و وابستگی تجاری برخی اعضا به چین را به همراه دارد که ممکن است این گروه را به تریبونی تحت سلطه این کشور شرقی تبدیل کند. بحث درباره ارز بریکس نیز تنش‌هایی با آمریکا ایجاد کرده و ممکن است به اقدامات تلافی‌جویانه‌ای مانند اعمال تعرفه‌های بیش‌تر منجر شود.

سفرهای مودی به آرژانتین و برزیل، همراه با امضای ۶ تفاهم‌نامه در زمینه‌های مبارزه با تروریسم، تبادل اطلاعات امنیتی، تحقیقات کشاورزی، انرژی تجدیدپذیر، حقوق مالکیت معنوی و همکاری دیجیتال از طریق چارچوب India Stack (مجموعه‌ای از کالاهای عمومی دیجیتال که هدف آن آزادسازی ظرفیت اقتصادی هویت، داده‌ها و پرداخت‌ها در مقیاس جمعیتی است) نشان‌دهنده عمق روابط هند با این کشورها است. این تعاملات، همراه با محکومیت حمله تروریستی پهلگام در اجلاس بریکس، بر اهمیت نقش هند در ایجاد پیوندهای اقتصادی، سیاسی و امنیتی با جنوب جهانی تأکید دارد. هند با غلبه بر محدودیت‌های جغرافیایی، از طریق تعامل با آفریقا و آمریکای جنوبی، به‌دنبال احیای جایگاه خود به‌عنوان صدایی معتبر برای نظمی عادلانه‌تر و فراگیرتر در سطح جهانی است./ منبع