افغانستان پنج سال پس از بازگشت طالبان
پنج سال پس از بازگشت طالبان، افغانستان همچنان گرفتار سرکوب، انزوا و بحران انسانی است.
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «افغانستان پنج سال پس از بازگشت طالبان» به قلم نلوفر هدایت (Nelufar Hedayat) در گاردین (Guardian) منتشر شده است. پیامدهای انسانی و اجتماعی بازگشت طالبان، از تشدید محدودیتهای زنان، بحران معیشتی، درگیریهای منطقهای و دشوارشدن ارتباط افغانستان با جهان خارج تصویری ارائه میکند و بر حفظ روایتهای مردم افغانستان بهعنوان بخشی از مقاومت اجتماعی و بازسازی هویت ملی تأکید دارد. در ادامه، چکیده این یادداشت را میخوانید.
پنج سال پس از بازگشت طالبان به قدرت، افغانستان در وضعیتی قرار گرفته که فاصله میان زندگی مردم داخل کشور و افغانهای خارج از آن بیش از هر زمان دیگری احساس میشود. کاهش ارتباطات اجتماعی، محدودشدن آزادیهای فردی و دشوارشدن خروج از کشور باعث شده بسیاری از روایتهای روزمره افغانستان دیگر به جهان بیرون راه پیدا نکند. جامعهای که پیشتر نشانههایی از گسترش آموزش، فرهنگ، موسیقی و زندگی عمومی را تجربه میکرد، اکنون با محدودیتهای گسترده و فضای فزایندهای از انزوا مواجه است.
بازگشت طالبان در ۱۵ آگوست ۲۰۲۱ و خروج نیروها و نهادهای غربی، نقطه عطفی در این روند بود. سقوط سریع ساختار سیاسی پیشین، بسیاری از شهروندان، بهویژه زنان و فعالان اجتماعی، را با نگرانی درباره آینده روبهرو کرد. تلاشهای پراکنده برای خروج افراد در معرض خطر نیز بهتدریج با کنترل شدیدتر مرزها و فرودگاهها دشوار شد. برای بسیاری از کسانی که نتوانستند افغانستان را ترک کنند، زندگی جدید به معنای از دستدادن شغل، استقلال اقتصادی و امکان مشارکت اجتماعی بود.
زنان بیشترین فشار را متحمل شدهاند. محدودیت در آموزش، اشتغال و حضور اجتماعی، چشمانداز آینده نسل جدید زنان و دختران را بهشدت محدود کرده است. این وضعیت صرفاً یک مسئله حقوق زنان نیست، بلکه بر ساختار اقتصادی، سرمایه انسانی و توانایی جامعه برای بازسازی خود نیز اثر میگذارد. محرومکردن نیمی از جمعیت از فرصتهای آموزشی و اقتصادی، ظرفیت توسعه بلندمدت افغانستان را تضعیف میکند.
در کنار سرکوب اجتماعی، ناامنی منطقهای نیز بحران را تشدید کرده است. در فوریه ۲۰۲۶، پاکستان پس از حملات و تشدید تنشها، وارد مرحلهای از درگیری آشکار با افغانستان شد و حملات هوایی موجب کشته و آوارهشدن شمار زیادی از مردم شد. این تحولات، فشار امنیتی بر جامعهای را افزایش داد که پیشتر با محدودیتهای داخلی و ضعف اقتصادی دستوپنجه نرم میکرد.
ابعاد انسانی بحران نیز گسترده است. بازگرداندن میلیونها مهاجر افغان از سوی ایران و پاکستان، مذاکرات خارجی با طالبان و ناامنی غذایی شدید، همگی نشان میدهند که بحران افغانستان صرفاً به وضعیت سیاسی داخلی محدود نیست و ابعاد منطقهای و بینالمللی دارد. همزمان، تعامل برخی بازیگران خارجی با طالبان، مسئله دشوار ایجاد توازن میان تعامل دیپلماتیک و فشار برای رعایت حقوق مردم افغانستان را برجسته کرده است.
با وجود این شرایط، آینده افغانستان الزاماً به معنای تداوم همیشگی حکومت طالبان نیست. حفظ خاطرات، روایتها و تجربههای اجتماعی مردم میتواند بخشی از مقاومت فرهنگی در برابر فراموشی باشد. ثبت تجربه زندگی زنان، جوانان و خانوادههایی که تحت محدودیت قرار گرفتهاند، به حفظ تصویری از افغانستان فراتر از اشغال، جنگ و حکومت دینی کمک میکند. در این نگاه، بازسازی آینده کشور تنها با تغییر سیاسی ممکن نیست؛ بلکه نیازمند احیای هویت اجتماعی و امید به امکان انتخاب آزادانه مسیر آینده است./منبع
