اتحاد بزرگ آسیا و خلیج فارس: پایان انحصار تجارت آمریکا در افق

نشست تاریخی سه‌جانبه میان کشورهای ASEAN (کشورهای جنوب شرق آسیا)، شورای همکاری خلیج فارس (GCC) و چین در کوالالامپور، نقطه عطفی در همکاری اقتصادی این سه قدرت بزرگ با جمعیتی بیش از دو میلیارد نفر و اقتصاد ترکیبی نزدیک به ۲۵ تریلیون دلار محسوب می‌شود. محورهای اصلی این همکاری شامل توسعه تجارت، زنجیره‌های تأمین، زیرساخت‌ها و امور مالی است که به‌ویژه بر انرژی سبز، تحول دیجیتال، اتصال منطقه‌ای و کشاورزی پایدار با هدف مقابله با تغییرات اقلیمی و امنیت غذایی متمرکز شده است.

این همکاری سه‌جانبه با ابتکار کمربند و جاده چین هم‌راستا بوده و تلاش می‌کند بازارهای مصرفی ASEAN، ثروت انرژی GCC و توان تولید و فناوری چین را در یک ترکیب استراتژیک گرد هم آورد. حجم تجارت بین ASEAN و چین در سال گذشته به حدود یک تریلیون دلار رسید و تجارت بین GCC و چین بیش از ۲۸۸ میلیارد دلار بود که نشان‌دهنده ظرفیت عظیم توسعه روابط اقتصادی و ثبات منطقه‌ای است.

این اتحاد فرصتی است برای کاهش وابستگی به بازار آمریکا که با تنوع‌بخشی در زنجیره‌های تأمین، تمرکز بر نقاط قوت مکمل و تقویت اتصال، توافق‌های تجاری و تولید منطقه‌ای در بخش‌های حیاتی همراه است. ASEAN دارای منابع غنی مانند نیکل اندونزی و روغن پالم مالزی است که مکمل ظرفیت‌های تولیدی چین است، در حالی که صندوق‌های ثروت GCC با ارزشی نزدیک به ۵ تریلیون دلار، توانایی مالی برای تأمین بودجه پروژه‌های کلیدی را دارند.

نمونه‌ای از این همکاری، اعلام تأسیس صندوق سرمایه‌گذاری مشترک چهار میلیارد دلاری میان صندوق سرمایه‌گذاری قطر و صندوق حاکمیتی اندونزی است که هدف آن سرمایه‌گذاری در حوزه انرژی تجدیدپذیر، سلامت و فناوری در اندونزی است. این مدل می‌تواند به عنوان چارچوبی برای استفاده ASEAN از منابع اولیه در تولید باتری خودروهای برقی چین، با تأمین مالی از سوی GCC عمل کند.

تمرکز بر پروژه‌های زیربنایی، از جمله تجربه چین در اجرای ابتکار کمربند و جاده، برای پیشبرد یکپارچگی اقتصادی منطقه‌ای اهمیت دارد. بازارهای انرژی و غذای حلال در کشورهای شورای همکاری خلیج فارس (GCC) می‌توانند بهتر به ASEAN و چین متصل شوند، به‌ویژه با توجه به نقش حیاتی مسیرهای دریایی ASEAN و تخصص کشورهای خلیج فارس در لجستیک انرژی. یک پروژه مهم در حال اجرا، ساخت کابل زیردریایی به طول ۲۱, ۷۰۰ کیلومتر است که سنگاپور را به فرانسه متصل می‌کند و از مصر عبور می‌کند. پروژه‌های مشابه می‌توانند به رشد اقتصاد دیجیتال ASEAN که پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۳۰ به ۶۰۰ میلیارد دلار برسد، کمک کرده و اتصال آن را با سیستم‌های پرداخت دیجیتال چین و شبکه‌های مالی اسلامی در کشورهای شورای همکاری خلیج فارس (GCC) تقویت کنند.

نیاز ASEAN به سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها از سال ۲۰۲۳ تا ۲۰۳۰ حداقل ۲.۸ تریلیون دلار برآورد شده است که فرصت بزرگی برای جذب سرمایه‌های صندوق‌های ثروت GCC فراهم می‌آورد. سیاست‌های هماهنگ مانند مشوق‌های مالیاتی برای فناوری‌های سبز می‌تواند بازده سرمایه‌گذاری را افزایش دهد.

توافق‌های تجاری راهبردی نقش مهمی در هماهنگی استانداردها و تسهیل تولید بومی ایفا می‌کنند. اگرچه توافق تجارت آزاد ASEAN-چین در حال به‌روزرسانی است، همکاری میان ASEAN و GCC در مراحل ابتدایی قرار دارد. توافق‌های موجود میان سنگاپور و GCC و همچنین توافق‌های جامع اقتصادی میان امارات و مالزی و اندونزی می‌توانند الگوهایی برای توافق ASEAN-GCC باشند. از جمله زمینه‌های مهم همکاری، تطبیق استانداردهای حلال و استانداردسازی مقررات برای سرمایه‌گذاری مشترک در پروژه‌های نیمه‌رسانا و انرژی‌های تجدیدپذیر است که می‌تواند تجارت ASEAN-GCC را که پیش‌بینی شده تا سال ۲۰۳۰ به ۷۵۷ میلیارد دلار برسد، افزایش دهد.

با این حال، چارچوب‌های مقرراتی پراکنده ASEAN و ظرفیت مازاد چین در برخی صنایع می‌تواند منجر به عدم توازن تجاری شود که نیازمند تشکیل کارگروه سه‌جانبه برای هماهنگی استانداردها و تضمین منافع متقابل است.

سرمایه‌گذاری هدفمند در حوزه‌های مزیت نسبی مانند تولید نیروی کارمحور ASEAN، بخش‌های فناوری پیشرفته چین و مازاد سرمایه GCC می‌تواند به افزایش بهره‌وری اقتصادی کمک کند. برای نمونه، صادرات ۱۲۶ میلیارد دلاری الکترونیک ویتنام در سال گذشته، مکمل توان فناوری پیشرفته چین و سرمایه GCC است. سرمایه‌گذاری مشترک می‌تواند روی تولید خودروهای برقی، انرژی‌های تجدیدپذیر و فرآوری محصولات حلال تمرکز کند. مالزی که سالانه حدود ۱۴.۵ میلیارد دلار صادرات محصولات حلال دارد، می‌تواند با سرمایه‌گذاری GCC در خطوط فرآوری گسترش یابد و فناوری 5G چین نیز قادر به مدرن‌سازی لجستیک ASEAN خواهد بود.

با این وجود، وابستگی ASEAN و کشورهای GCC به آمریکا در حوزه‌های دفاعی، فناوری و دسترسی به بازار چالشی پیچیده است. آمریکا همچنان رهبر بازار مالکیت معنوی نیمه‌رسانا است که برای الکترونیک ASEAN و فناوری چین حیاتی است. همکاری دفاعی قوی آمریکا با کشورهای خلیج فارس، به ویژه قرارداد ۱۴۲ میلیارد دلاری تسلیحاتی با عربستان، روند تنوع‌بخشی را دشوار می‌سازد.

با این حال، سرمایه‌گذاری‌های استراتژیک در حوزه‌های غیرنظامی مانند پروژه‌های انرژی پاک چین در ASEAN که بین سال‌های ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۳ بیش از ۲.۷ میلیارد دلار بوده، مسیر پیشرفت را هموار می‌کند. نمونه دیگر، تلاش عربستان برای سرمایه‌گذاری ۱۰ میلیارد دلاری در هیدروژن سبز است که می‌تواند با برتری چین در تولید پنل‌های خورشیدی هم‌افزایی داشته باشد.

یک رویکرد محتاطانه و تدریجی در تنوع‌بخشی اقتصادی و استفاده از چارچوب‌هایی مانند توافق جامع منطقه‌ای (RCEP) و طرح کمربند و جاده می‌تواند به ساخت اکوسیستم‌های فناوری و انرژی جایگزین کمک کند.

این شراکت سه‌جانبه تنها یک استراتژی اقتصادی نیست، بلکه بیانیه‌ای جسورانه در جهت استقلال اقتصادی در جهانی است که تاکنون تحت سلطه بازارهای غربی بوده است. ترکیب پویایی ASEAN، ثروت GCC و نوآوری چین می‌تواند این بلوک منطقه‌ای را به پیشتاز نظم تجاری چندقطبی تبدیل کند که بر تاب‌آوری و استقلال اقتصادی اولویت می‌دهد. در برابر افزایش حمایت‌گرایی و تغییرات ژئوپلیتیکی، نشست کوالالامپور پایه‌های آینده‌ای را بنا نهاد که در آن مناطق جغرافیایی، سرنوشت اقتصادی خود را تعیین می‌کنند و از محدودیت‌های بازارهای محور آمریکا آزاد می‌شوند./ منبع