ستون دوم آکوس در مأموریت خود ناکام مانده است

پیمان سه‌جانبه آکوس (استرالیا، انگلیس و آمریکا) در سال ۲۰۲۱ با هدف تقویت همکاری‌های دفاعی و فناوری اعلام شد، اما بخش دوم این پیمان، موسوم به ستون دوم، که بر توسعه فناوری‌های پیشرفته متمرکز است، پس از گذشت نزدیک به چهار سال همچنان با چالش‌های جدی مواجه است. برخلاف ستون اول که بر ساخت زیردریایی‌های هسته‌ای با تسلیحات متعارف تمرکز دارد و مسیر مشخصی تا سال ۲۰۵۳ ترسیم کرده، ستون دوم فاقد جهت‌گیری روشن و دستاوردهای ملموس است. این بخش که در ابتدا با وعده دستاوردهای سریع معرفی شد، نتوانسته انتظارات را برآورده کند و به نظر می‌رسد در سایه ستون اول و اولویت‌های ملی هر کشور قرار گرفته است.

ستون اول آکوس با هدف مشخصی پیش می‌رود و تغییرات قابل توجهی در ساختارهای بوروکراتیک، قوانین و بودجه‌های دفاعی سه کشور ایجاد کرده است. برای مثال، استرالیا با تشکیل آژانس زیردریایی استرالیا با بیش از ۵۵۰ کارمند، گام‌های مهمی برداشته است. اما ستون دوم، که شامل حوزه‌های فناوری پیشرفته مانند سایبر پیشرفته، هوش مصنوعی و خودمختاری، فناوری‌های کوانتومی و قابلیت‌های زیرسطحی است، از نبود تمرکز و منابع مالی اختصاصی رنج می‌برد. در سال ۲۰۲۲، این حوزه‌ها به هشت مورد گسترش یافت و شامل فناوری‌های مافوق صوت، جنگ الکترونیک، نوآوری و اشتراک اطلاعات شد، اما این گستردگی بدون برنامه‌ریزی مشخص، پیشرفت را کُند کرده است.

ستون دوم در ابتدا با هدف دستیابی به موفقیت‌های سریع و متمایز از افق طولانی‌مدت پروژه زیردریایی معرفی شد، اما فقدان دستاوردهای برجسته و ملموس، آن را در حاشیه قرار داده است. به گفته کارشناسان، این بخش از مشکل روابط عمومی رنج می‌برد و فاقد پروژه‌های شاخص با برچسب آکوس است که بتواند اثبات‌کننده مفهوم این همکاری باشد. تلاش‌هایی مانند آزمایش هوش مصنوعی و خودمختاری، توسعه الگوریتم سه‌جانبه برای اشتراک اطلاعات در هواپیمای گشت و شناسایی دریایی پی-۸ پوسایدن و آزمایش وسایل نقلیه رباتیک خودمختار انجام شده، اما این دستاوردها محدود و ناکافی بوده‌اند. اصلاحات قانونی و بوروکراتیک، مانند به‌روزرسانی رژیم‌های نظارتی ایالات متحده و قوانین استرالیا و انگلیس، هرچند ضروری، به تنهایی نمی‌توانند قابلیت‌های عملیاتی را به نیروهای مسلح ارائه دهند.

چالش‌های ستون دوم ریشه در چند عامل دارد. نخست، نبود وضوح در اهداف، که باعث شده انتخاب حوزه‌های فناوری بر اساس نیازهای راهبردی مشخص نباشد. به‌جای تمرکز بر چالش‌های مشخص، پروژه از فناوری‌ها شروع شده و این رویکرد معکوس، پیشرفت را دشوار کرده است. دوم، کمبود منابع مالی اختصاصی، که باعث شده بودجه آکوس در برنامه‌های موجود کشورها گم شود. تصمیم‌گیری درباره تخصیص بودجه سه سال طول کشید و هنوز اکوسیستم مالی برای حمایت از ستون دوم شکل نگرفته است. سوم، نبود ساختار سازمانی قوی؛ برای مثال، تیم ستون دوم در وزارت دفاع انگلیس به طور کامل تغییر کرده و دانش نهادی برنامه به کُندی بازسازی می‌شود. هماهنگی سه‌جانبه نیز به دلیل جابه‌جایی مقامات و نبود ساختارهای مشخص، با مشکل مواجه است.

دعوت از کشورهای دیگر مانند ژاپن، کره‌جنوبی، کانادا و نیوزیلند برای مشارکت در ستون دوم، در حالی که هماهنگی سه‌جانبه هنوز به نتیجه نرسیده، اقدامی شتاب‌زده به نظر می‌رسد. این گسترش ممکن است در بلندمدت مفید باشد، اما در شرایط کنونی، بیش‌تر به تلاشی برای تعریف میراث دولت بایدن شبیه است تا نشانه‌ای از موفقیت. در مجموع، ستون دوم تحت‌الشعاع برنامه‌های تحقیق و توسعه ملی هر کشور قرار گرفته و نتوانسته به عنوان یک اصل سازمان‌دهنده برای سیستم‌های نوآوری دفاعی عمل کند.

با وجود این چالش‌ها، فرصت‌هایی برای احیای ستون دوم وجود دارد. هر سه کشور در حال پیگیری سیاست‌های بازصنعتی‌سازی و توسعه قابلیت‌های تولیدی مدرن هستند که فناوری‌های پیشرفته در مرکز آن‌ها قرار دارد. در ایالات متحده، اصلاحات در کنترل صادرات در حال آزمایش است و دولت جدید و کنگره تمایل به تغییرات تحول‌آفرین در سیاست‌های خرید و تدارکات دفاعی دارند. در انگلیس، دولت استارمر با افزایش بودجه دفاعی به ۲.۵ درصد تولید ناخالص داخلی تا سال ۲۰۲۷ و بررسی‌های راهبردی متعدد، متعهد به تقویت آکوس است. استرالیا نیز با سیاست «آینده ساخت استرالیا» و بازنگری‌های دفاعی سال‌های ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴، تمرکز خود را بر آکوس افزایش داده و تغییر در رهبری شتاب‌دهنده قابلیت‌های راهبردی پیشرفته، نشانه‌ای از اصلاح مسیر است.

برای احیای ستون دوم، مداخله سیاسی با تمرکز بر اراده سیاسی، حاکمیت، منابع مالی و اولویت‌بندی لازم است. هماهنگی در سطح کابینه‌های ملی، نظارت مستمر و ایجاد ساختارهای مدیریتی قوی، از جمله انتصاب نمایندگان ویژه در هر سه کشور، ضروری است. بودجه اختصاصی برای ستون دوم باید ایجاد شود تا اعتماد صنعت و دانشگاه‌ها جلب شود. تحقیقات پایه و کاربردی باید در اولویت قرار گیرند و پروژه‌های مشترک با کشورهای جدید، بدون طبقه‌بندی بیش از حد، تسهیل شوند. تعداد حوزه‌های اولویت باید کاهش یابد و تمرکز بر چالش‌های مشترک قابلیت‌های دفاعی باشد. تحویل یک تا سه برنامه شاخص با بودجه و سرعت برابر، باید هدف اصلی باشد.

نیازهای راهبردی که آکوس را شکل داد، در سال‌های اخیر شدت یافته است. ستون اول با بودجه سخاوتمندانه و نظارت دقیق در مسیر درست قرار دارد، اما ستون دوم نیازمند توجه مشابه است. اگر این فرصت از دست برود، این بخش در حاشیه باقی خواهد ماند و مزیت نامتقارن بالقوه سه کشور در رقابت جهانی فناوری دفاعی از بین خواهد رفت. اکنون زمان تقویت ستون دوم آکوس است./ منبع