چین از بحران انرژی هرمز عبور میکند؛ اما تقلید از مدل آن پرریسک است
چین با ذخایر نفتی و برقیسازی اقتصاد از بحران هرمز عبور کرده است، اما وابستگی اروپا به فناوریهای پاک چینی میتواند شکل تازهای از آسیبپذیری ایجاد کند.
به گزارش اطلس دیپلماسی، مقالهای با عنوان «چین از بحران انرژی هرمز عبور میکند؛ اما تقلید از مدل آن پرریسک است» به قلم دکتر سام گیل (Sam Geall) در اندیشکده چتم هاوس (Chatham House) منتشر شده است. نویسنده نشان میدهد که ذخایر انرژی و برقیسازی اقتصاد چین، تابآوری آن را در برابر اختلال نفت افزایش داده، اما وابستگی به فناوریهای پاک چینی میتواند برای اروپا و دیگر قدرتهای میانی پیامدهای ژئوپلیتیکی داشته باشد. در ادامه، چکیده مطلب آمده است.
بحران انرژی تنگه هرمز نشان داده است که چین توانسته شوک اختلال در عرضه را با تکیه بر ذخایر راهبردی و یک دهه برقیسازی اقتصاد جذب کند. این تجربه، امنیت انرژی را از مسئله منابع به مسئله فناوری و زیرساخت تبدیل کرده است. با این حال، تقلید اروپا از مدل چین بدون توجه به وابستگی فناوری میتواند آسیبپذیری دیگری ایجاد کند.
چین حدود ۷۰ درصد نفت خود را وارد میکند و تقریباً نیمی از این واردات از منطقه خلیج فارس میآید، اما در بحران هرمز کمتر آسیب دید. آژانس بینالمللی انرژی بیش از چهارصد میلیون بشکه از ذخایر اعضای خود آزاد کرد. چین پیش از بحران حدود ۱.۴ میلیارد بشکه نفت در ذخایر دولتی و تجاری داشت. پکن بخشی از نفت از دست رفته منطقه خلیج فارس را از کشورهایی مانند برزیل جایگزین کرد، پالایش را کاهش داد و صادرات سوخت پالایشگاههای دولتی را متوقف کرد.
بخش دیگری از تابآوری چین به کاهش واقعی مصرف نفت مربوط بود. واردات نفت خام چین از حدود دوازده میلیون بشکه در روز پیش از جنگ به کمتر از هشت میلیون بشکه در ماههای می و ژوئن رسید و حدود ۶۰ درصد کاهش واردات جبراننشده از ذخایر تأمین شد. مصرف نفت کاهش یافت؛ زیرا اقتصاد چین در یک دهه گذشته بهسرعت برقی شده است. خودروهای برقی در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ بیش از ۶۰ درصد فروش ماهانه خودروهای داخلی را تشکیل دادند و برخی رانندگان خودروهای معمولی به خدمات حملونقل برقی روی آوردند.
این تابآوری تصادفی نیست. چین از سال ۲۰۰۳ و طرح «معضل مالاکا» به آسیبپذیری مسیرهای انرژی توجه کرده و در برنامه پنجساله پانزدهم، افزایش ذخایر نفت و گاز، حفظ تولید نفت، جایگزینی مصرف نفت و تأمین مواد معدنی حیاتی را قرار داده است. برقیسازی میتواند دولتها را در برابر قیمتهای نوسانی، دلار و شوکهای ژئوپلیتیکی مقاومتر کند.
این مدل اکنون در اقتصادهای آسیایی جذاب شده است. اندونزی بر حملونقل برقی تأکید کرده و کشورهای جنوبشرق آسیا در سال ۲۰۲۶ بیش از بیست میلیارد دلار فناوری پاک ساخت چین خریداری کردهاند. چین در تولید پنلهای خورشیدی، باتری و دیگر فناوریهای پاک سهم بزرگی از بازار جهانی دارد و در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ حدود ۲۰.۱ میلیارد دلار برای انرژی سبز در جنوب جهانی سرمایهگذاری کرده است.
این وابستگی دو لبه دارد. کاهش وابستگی به نفت و گاز ریسک شوک انرژی را پایین میآورد، اما وابستگی به فناوریها و مواد حیاتی چینی میتواند اهرم فشار جدیدی برای پکن ایجاد کند. چین بخش بزرگی از استخراج و پالایش مواد معدنی حیاتی و عناصر کمیاب خاکی را کنترل میکند.
از این رو، اروپا نباید گذار سبز را کند نماید، بلکه باید آن را با راهبرد امنیتی همراه سازد. هدف، بازسازی همه زنجیرههای تأمین نیست؛ بلکه کاهش وابستگیهای خطرناک و انتخابی اتکا به چین است. اروپا باید منابع انرژی و فناوری خود را متنوع کند، ذخایر راهبردی بسازد و ظرفیت داخلی تجهیزات حیاتی را افزایش دهد. چنین رویکردی وابستگی به چین و آسیبپذیری در برابر سیاست آمریکا را کاهش میدهد. اروپا برای حفظ استقلال انرژی و ژئوپلیتیکی خود، به اهرمهای ژئواکونومیک مستقل نیاز دارد و فشار خارجی را محدود کند./ منبع
