کشورهای بریکس که در تعارض‌اند، چگونه زمینه مشترک پیدا می‌کنند

بریکس با وجود اختلافات داخلی، به بستری برای افزایش نقش کشورهای جنوب جهانی و کاهش وابستگی به نظم تحت رهبری غرب تبدیل شده است.

به گزارش اطلس دیپلماسی، مقاله‌ای با عنوان «کشورهای بریکس که در تعارض‌اند، چگونه زمینه مشترک پیدا می‌کنند» نوشته آکاش حسن (Aakash Hassan) در کریستین ساینس مانیتور (Christian Science Monitor) به بررسی نقش بریکس در شرایط کنونی نظام بین‌الملل می‌پردازد. مقاله استدلال می‌کند که اختلافات میان اعضا مانع از اهمیت یافتن این چارچوب نشده و سیاست‌های دولت دونالد ترامپ انگیزه بیشتری برای همکاری میان کشورهای عضو و متقاضیان عضویت ایجاد کرده است. در ادامه، چکیده مطلب آمده است.

نشست اخیر بریکس در دهلی‌نو نشان داد که اعضای این گروه، با وجود اختلافات، بر افزایش نقش کشورهای خود در نظم جهانی تأکید دارند و سیاست‌های دولت دونالد ترامپ به محرک همگرایی آنان تبدیل شده است. حضور شی جین‌پینگ در هند، نخستین سفر او به این کشور پس از هفت سال، در حالی انجام شد که چین و هند ۶ سال پیش در مرز مورد مناقشه هیمالیا درگیر برخوردی مرگبار شده بودند. با این حال، دو کشور در کنار یکدیگر قرار گرفتند. مایکل کوگلمن از شورای آتلانتیک می‌گوید اعضا و متقاضیان عضویت، تحت تأثیر سیاست‌های دولت ترامپ به بریکس گرایش پیدا کرده‌اند. این روند در مناطق دیگر نیز دیده می‌شود؛ کانادا در جنگ تجاری با آمریکا به‌دنبال ائتلافی ویژه با اتحادیه اروپا است و ترکیه، عربستان و پاکستان در میانه جنگ آمریکا و ایران، توافق دفاعی و امنیتی امضا کرده‌اند.

در نشست دهلی‌نو، ایران و امارات با وجود قرار داشتن در دو سوی جنگ غرب آسیا، تلاش کردند اختلافات خود را مدیریت کنند. مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، با ولیعهد ابوظبی دیدار کرد و گفت دو طرف توافق کرده‌اند گذشته را کنار بگذارند و به آینده نگاه کنند. ایران پیش‌تر به‌دلیل روابط نزدیک و همراهی امارات با آمریکا و اسرائیل، حملات پهپادی علیه این کشور انجام داده بود. با وجود چنین تنش‌هایی، اعضای بریکس از بیانیه‌ای درباره خویشتنداری حمایت کردند. راجان کومار، استاد دانشگاه جواهر لعل نهرو، بریکس را نهادی بسیار ناهمگون می‌داند که اعضای آن از نظر تاریخ، نظام سیاسی و جغرافیا تفاوت دارند، اما برگزاری مکرر نشست‌ها نشان می‌دهد این کشورها این چارچوب را جدی می‌گیرند.

بریک در سال ۲۰۰۹ با چهار عضو برزیل، روسیه، هند و چین شکل گرفت و با پیوستن آفریقای جنوبی در سال بعد، نام آن به بریکس تغییر کرد. اکنون مصر، اتیوپی، ایران، اندونزی، عربستان و امارات در میان اعضای آن قرار دارند. این کشورها حدود نیمی از جمعیت جهان، ۴۰ درصد تولید ناخالص داخلی جهانی و ۲۶ درصد تجارت جهانی را در اختیار دارند.

رشد بریکس با نارضایتی کشورهای جنوب جهانی از نهادهایی مانند صندوق بین‌المللی پول، بانک جهانی و شورای امنیت سازمان ملل هم‌زمان شده است؛ نهادهایی که از دید این کشورها دیگر وزن اقتصادی و سیاسی جهان جنوب را به‌درستی بازتاب نمی‌دهند. کوگلمن می‌گوید جنگ‌های بزرگ و سیاست‌های غرب، در اقتصاد جهانی، نگرانی‌ها را افزایش داده‌اند، اما هنوز درباره جایگاه بریکس در برابر غرب اتفاق‌نظر وجود ندارد. اختلاف درباره کاهش وابستگی به دلار نیز آشکار است: روسیه و ایران خواهان فاصله‌گیری بیشتر از نظام مالی غرب هستند، در حالی که هند و اعضا به‌دنبال افزایش آزادی عمل بدون موضع خصمانه علیه آمریکا و اروپا هستند. با این حال، تجارت میان اعضا از حدود ۸۴ میلیارد دلار در سال ۲۰۰۳ به ۱.۱۷ تریلیون دلار در سال ۲۰۲۴ رسیده است. افزایش متقاضیان عضویت نیز نشان می‌دهد بسیاری از کشورها بریکس را مرتبط می‌دانند. به گفته کومار، جذابیت آن در فراهم‌کردن امکان «برابر رفتار شدن» برای کشورهای کمترنماینده‌شده است. اعضا در دهلی‌نو، با وجود اختلافات، بیانیه‌ای مشترک درباره تجارت، امور مالی، هوش مصنوعی، مواد معدنی حیاتی و منازعات جهانی در نهایت، امضا کردند؛ اقدامی که اهمیت چارچوب را نشان می‌دهد./ منبع