افول غرب و ظهور دیگران: شکل‌گیری نظم نوین جهانی

دونالد ترامپ با سیاست‌های تعرفه‌ای و تردید در تعهد به ناتو، نظم لیبرال بین‌المللی را تضعیف کرده، اما این بحران پیش از او آغاز شده بود. او معتقد است نظم جهانی کنونی در حال تغییر است، اما برخی ویژگی‌های نظم پیشین حفظ خواهد شد. هیچ کشوری تاکنون از تعرفه‌های متقابل یا تحقیر چندجانبه‌گرایی ترامپ الگوبرداری نکرده است. جهانی‌سازی در حال تغییر جهت به‌سمت شرق، به‌ویژه آسیا، است که بین سال‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۱، ۵۷ درصد رشد تولید ناخالص داخلی جهانی را به خود اختصاص داده و در سال ۲۰۲۲، ۵۷ درصد تجارت منطقه‌ای خود را تشکیل داده است.

ایده وابستگی نظم جهانی به تسلط غرب را می‌توان به‌چالش ‌کشید. اصول بنیادین نظم جهانی، مانند استقلال دولت‌ها، تجارت آزاد، دیپلماسی و ارزش‌های انسانی، از مناطق مختلفی از جمله جنوب جهانی سرچشمه گرفته‌اند. جنوب جهانی، شامل کشورهایی مانند هند، آفریقای جنوبی و اندونزی، در محکومیت تهاجم روسیه به اوکراین و انتقاد از اقدامات اسرائیل در غزه نقش فعالی داشته است. او مفهوم «چندوجهی» را به‌جای «چندقطبی» پیشنهاد می‌دهد که در آن هیچ کشوری بر همه حوزه‌ها تسلط ندارد. ایالات متحده همچنان در حوزه نظامی، مالی و فناوری پیشرو است، اما چین در توسعه و تجارت، و اتحادیه اروپا در تنظیم تجارت و تهدیدات زیست‌محیطی برجسته هستند.

قدرت‌های منطقه‌ای مانند اندونزی در آسه‌آن و آفریقای جنوبی در اتحادیه آفریقا نقش بیشتری در مدیریت امور سیاسی، امنیتی و تجاری ایفا خواهند کرد. در جهان چندوجهی، کشورها از اتحادهای سفت‌وسخت پرهیز کرده و به‌جای آن سیاست‌های غیرمتعهدانه را ترجیح می‌دهند. برای مثال، کشورهای جنوب شرق آسیا ممکن است در حوزه اقتصادی با چین همکاری کنند، اما برای امنیت به ایالات متحده روی آورند. جهانی‌سازی در این نظم جدید توسط شرق، به‌ویژه آسیا، هدایت می‌شود و به سمت بازجهانی‌سازی حرکت می‌کند که در آن زنجیره‌های تأمین محلی‌تر و پایدارتر می‌شوند. این بازجهانی‌سازی می‌تواند توانمندی کشورهای جنوب جهانی را افزایش دهد.

تقسیم‌بندی غرب در برابر دیگران دیگر معتبر نیست. گروه‌های انحصاری مانند گروه ۷ ممکن است منسوخ شوند، مگر اینکه گسترش یابند. گروه‌هایی مانند بریکس‌پلاس نیز با چالش‌هایی مانند رقابت‌های داخلی مواجه هستند. با این حال، همکاری‌های منطقه‌ای و کوچک‌مقیاس می‌توانند نفوذ کشورهای غیرغربی را تقویت کنند. سازمان ملل، اگرچه با محدودیت‌هایی مواجه است، همچنان از طریق نهادهای تخصصی مانند صندوق بین‌المللی پول و یونسکو نقش مهمی ایفا می‌کند. همکاری‌های ترکیبی بین دولت‌ها، شرکت‌ها و سازمان‌های غیردولتی نیز در حال افزایش است. حتی اگر ایالات متحده به معاملات دوجانبه روی آورد، همکاری‌های چندجانبه بدون حضور آن ادامه خواهد یافت و امکان بازگشت آن در آینده وجود دارد. / منبع