ضعف دلار، اما سایه سنگین‌تر ضعف یوان

کاهش ارزش دلار در سال جاری توجه زیادی را به خود جلب کرده است؛ دلار از ابتدای سال تا پایان خرداد حدود هشت درصد در شاخص گسترده خود افت کرده و در برابر ارزهای عمده نیز کاهش یافته است. یکی از عوامل بلندمدت این روند می‌تواند سیاست‌های ناپایدار دولت پیشین آمریکا باشد که اعتماد را تضعیف کرده است. کاهش تعهد ایالات متحده به نظام تجاری جهانی بحث درباره جایگزین‌های دلار را مطرح کرده است، اما ارز چین یعنی یوان نیز در وضعیت نامطلوبی قرار دارد.

سهم یوان در ذخایر رسمی ارزهای خارجی در سه‌ماهه نخست سال کاهش یافته و در پرداخت‌های جهانی تا پایان نیمه اول سال کم‌تر از دلار کانادا باقی مانده است. داده‌های رسمی چین، به‌ویژه در زمینه حساب جاری تراز پرداخت‌ها، ابهامات فراوانی دارد. برخی تحلیل‌ها حاکی از آن است که آمارهای چین به‌منظور کاهش تاثیر مازاد تجاری عظیم کالاها دستکاری شده است.

در سه‌ماهه سوم سال گذشته، مازاد حساب جاری به میزان چشمگیر صد میلیارد دلار نسبت به سه‌ماهه قبل افزایش یافت و تقریبا برابر با مجموع سه‌ماهه‌های قبلی بود؛ این رقم به نظر بی‌سابقه می‌رسد. داده‌های بعدی نیز نشان‌دهنده رکوردشکنی‌های مکرر بوده‌اند، اما داده‌های قدیمی‌تر از وب‌سایت مدیریت ارز خارجی چین حذف شده‌اند.

مازاد حساب جاری افزایش یافته و احتمالا بیش از آنچه گزارش شده، بوده است. نکته مبهم این است که این مبلغ هنگفت پول به کجا رفته است. حدود ۴۸۶ میلیارد دلار مازاد حساب جاری در سه‌ماهه به افزایش ذخایر رسمی حدود ۸۵ میلیارد دلار منجر شده است. خرید و فروش ارز توسط بانک‌ها توسط مدیریت ارز خارجی چین به‌ندرت علت این شکاف عنوان شده است.

در سه‌ماهه سوم سال ۲۰۲۴، حساب مالی چین با کسری بی‌سابقه‌ای مواجه شد. در سال‌های گذشته، چین تراز مالی مثبت داشت، اما اکنون این حساب به‌طور مداوم کسری نشان می‌دهد. موضوع بحث این است که چه میزان از این کسری به سرمایه‌گذاری‌های عادی و چه میزان به فرار سرمایه مربوط می‌شود.

تقویت فرضیه فرار سرمایه به‌خاطر افزایش دسته‌ای به نام «سرمایه‌گذاری‌های دیگر» است که بزرگ‌ترین بخش کسری حساب مالی را تشکیل می‌دهد. جریان‌های این بخش هر سه ماه متفاوت است و الگوی مشخصی ندارد، که نشان‌دهنده استفاده آگاهانه افراد و شرکت‌ها از مسیرهای مختلف برای خروج سرمایه است.

اگر این جریان‌ها عمدتا سرمایه‌گذاری‌های مشروع برای کسب بازده باشند، باز هم شرایط مطلوبی نیست، زیرا رشد اقتصادی چین به اندازه کافی سریع نیست و درآمد متوسط خانوارهای روستایی کم‌تر از سه هزار و پانصد دلار اعلام شده است؛ بنابراین جذب سرمایه بیشتر داخلی می‌توانست مفید باشد. اما تمایل سرمایه به یافتن فرصت‌های بهتر در خارج نشان‌دهنده ضعف محیط اقتصادی داخلی است.

اگر این جریان‌ها عمدتا فرار سرمایه باشند، موضوع بدتر می‌شود. فرار سرمایه به‌دلیل بسته‌‌بودن حساب سرمایه و غیرقانونی‌بودن آن به‌سختی قابل اثبات است، اما داده‌های آمریکا نشان می‌دهد بخش قابل توجهی از این سرمایه‌ها احتمالا به آمریکا آمده است.

آمارهای معروف نشان می‌دهد دارایی‌های چین در اوراق خزانه آمریکا از اواسط سال ۲۰۲۴ تا سه‌ماهه اول ۲۰۲۵ حدود پانزده میلیارد دلار کاهش یافته، اما دارایی‌های موجود در جزایر کیمن ۱۳۰ میلیارد دلار افزایش یافته است. این رقم ممکن است مربوط به هر کشور دیگری باشد، ولی افزایش ۸۴ میلیارد دلاری از بلژیک که محل معروفی برای نگهداری سرمایه‌های چین است، نشان‌دهنده حضور سرمایه‌گذاران چینی است.

آمارهای کمتر شناخته‌شده سپرده‌های بانکی آمریکا نیز حاکی از افزایش تقریبا صد میلیارد دلاری سپرده‌های چینی از ماه ژوئن ۲۰۲۴ تا ماه مارس ۲۰۲۵ و بیش از ۴۵ میلیارد دلار از هنگ‌کنگ است که مسیر واضحی برای سرمایه‌های اصلی چین است. با در نظرگرفتن خریدهای پنهان اوراق قرضه، می‌توان گفت نیمی از ارز خارجی مفقودشده در تراز پرداخت‌های چین احتمالا به آمریکا منتقل شده است.

اگر این سرمایه‌ها عمدتا متعلق به بخش خصوصی باشد، نشان‌دهنده ترجیح مردم چین به دلار به‌جای یوان است. اگر این سرمایه‌ها تحت هدایت دولت باشد، نشان‌دهنده تلاش دوباره پکن برای حمایت از دلار است، همان‌طور که سال‌ها با جمع‌آوری اوراق خزانه انجام داده است. تغییر سیاست‌های تعرفه‌ای دولت پیشین آمریکا احتمالا انگیزه و نیاز به نگهداری دلار را کاهش می‌دهد، اما رفتار دارندگان یوان نشان می‌دهد این ارز هنوز توانایی جایگزینی دلار را ندارد./ منبع