آزمون بلوغ سیاسی ایران

دولت چهاردهم با محوریت مسعود پزشکیان از نخستین روزهای فعالیت خود مأموریتی فراتر از اداره روزمره کشور بر عهده گرفت و هدف آن بازسازی عقلانیت سیاسی و احیای گفت‌وگو در جامعه‌ای بود که با فرسایش اعتماد مواجه شده بود. این دولت به‌جای ائتلافی مقطعی، تلاشی برای ترمیم بنیاد اجتماعی سیاست در ایران به‌شمار می‌آید. در دهه‌های گذشته، رقابت‌های جناحی موجب فاصله سیاست از منافع ملی شده بود، اما الگوی جدید بر پایه همزیستی سیاسی و رقابت سالم شکل گرفت و گفت‌وگو مبنای حکمرانی قرار گرفت.

در این چارچوب، مخالفت سیاسی از دشمنی به نظارت و اصلاح‌گری تغییر معنا داد و با پذیرش تکثر مسئولانه، چیدمان کابینه و مشاوران دولتی بازتابی از ترکیب نیروهای گوناگون بر مبنای عقلانیت و کارآمدی شد. هرچند این ترکیب با انتقاد جریان‌های رادیکال روبه‌رو شد، اما هدف آن اصلاح زبان گفت‌وگو درباره ارزش‌ها و تبدیل آن به‌مبنایی مشترک برای تفاهم سیاسی بود. در این نگاه، مشروعیت سیاست از توانایی حل مسئله ناشی می‌شود، نه از وابستگی جناحی؛ ازهمین‌رو معیار ارزیابی دولت از شعار به عملکرد تغییر یافت و جامعه از دوقطبی و منازعه به‌سوی همدلی و ثبات گرایش پیدا کرد. افکار عمومی که از تنش خسته شده بود، کارآمدی و پاسخگویی را مطالبه کرد و سیاست به مسیر خدمت‌رسانی و توجه به نیازهای واقعی مردم بازگشت. در این روند، مخالفت اخلاقی، نه تهدید که عامل پویایی تلقی شد و پذیرش حق نقد درون همان ارزش‌های نظام معنا یافت. مرز میان انتقاد منصفانه و تخریب مغرضانه مشخص شد و منتقدان به‌عنوان همراهان اصلاحی مورد توجه قرار گرفتند. در مقابل، سیاست دوقطبی با حذف این ظرفیت، خرد جمعی را سرکوب کرده و جامعه را از گفت‌وگو دور می‌کند.

این وضعیت پیش‌تر سبب فاصله نخبگان از مردم و کاهش اعتماد عمومی شده بود. پزشکیان با تکیه بر گفت‌وگو و احترام به دیدگاه مخالف، سیاست یادگیرنده‌ای را رقم زد که تضادها را منبع اصلاح می‌داند. تداوم این رویکرد می‌تواند هوشمندی جمعی را جایگزین مصلحت‌گرایی کوتاه‌مدت سازد. در عرصه منطقه‌ای نیز رویکرد گفت‌وگو و اعتمادسازی در روابط با عربستان، عراق، عمان و دیگر همسایگان منعکس شد و ایران را به الگویی از کنش عقلانی و متوازن بدل ساخت.

تجربه‌های همکاری اقتصادی در خلیج فارس و فعالیت‌های امدادی در قفقاز تصویر تازه‌ای از ایران مبتنی بر احترام و تعامل پدید آورد و قدرت نرم کشور از وجه فرهنگی و ایدئولوژیک به سطح دیپلماسی عقلانی و اقتصادی ارتقا یافت. در عرصه داخلی نیز آرامش تصمیم‌گیری و افزایش همدلی اجتماعی در نهادها مشهود و لحن رسانه‌ها از تقابل به توضیح تغییر کرده است.

گفتمان اعتدال و گفت‌وگو موجب تقویت همبستگی میان مردم و دولت شد و جامعه با فاصله گرفتن از دوگانه‌سازی‌های کاذب، خواهان حکمرانی مؤثر و شفاف گردید. در سطح جهانی، این تحول وجهه ایران را تغییر داد و همکاری‌های علمی و اقتصادی جدید، نشانه بلوغ تازه کشور در نظام جهانی است. تداوم مسیر عقلانیت، به عبور از دوگانه‌های قدیمی و شکل‌گیری نظامی مبتنی بر گفت‌وگو، اعتماد و همکاری منجر می‌شود و آزمونی تاریخی برای تثبیت بلوغ سیاسی جمهوری اسلامی ایران رقم می‌زند./ منبع