مکران و سیپک: بستر پیوند توسعهای ایران با چین و پاکستان
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «مکران و سیپک: بستر پیوند توسعهای ایران با چین و پاکستان» در اندیشکده تهران منتشر شده است. این مطلب با بررسی موقعیت راهبردی پهنه مکران و مجاورت آن با کریدور اقتصادی چین-پاکستان، بر ظرفیتهای ترانزیتی، انرژی و زنجیرههای ارزش مشترک میان سه کشور تأکید دارد و پیوند این مناطق را عاملی در تعمیق روابط راهبردی و همافزایی توسعهای میداند. در ادامه، چکیده این یادداشت آمده است.
طرح «کمربند-راه» و تلاش برای ادغام ایران در آن، بهویژه در جریان سفر رئیسجمهور به چین و سخنرانی در اجلاس شانگهای، بهعنوان موضوعی راهبردی مورد توجه قرار گرفته است. با توجه به برنامههای توسعهای دولت برای پهنه مکران، علاوهبر نقشآفرینی در کریدور شرق-غرب، اتصال به کریدور اقتصادی چین-پاکستان (سیپک) بهعنوان بخشی از این ابتکار در دو حوزه ترانزیت و ایجاد زنجیرههای ارزش نوین اهمیت مییابد. پهنه مکران، با دسترسی مستقیم به آبهای آزاد و مزیتهای ژئواکونومیک، تاکنون کمتر توسعه یافته است. در طول سالهای اخیر، پروژههایی همچون توسعه بندر شهید بهشتی چابهار، اتصال ریلی چابهار-زاهدان و احداث شهرک پتروشیمی مکران آغاز شده و توسعه اقتصادی این پهنه، مورد اجماع سیاستگذاران و درج در اسناد بالادستی بوده است. سیاستهای کلی توسعه دریامحور ابلاغی در ماه آذر سال ۱۴۰۲، بر توجه ویژه به سواحل مکران در طرح جامع توسعه دریامحور تأکید دارد. بند چهار ماده ۴۸ قانون برنامه هفتم، توسعه مکران را با هدف تبدیل به مرکز مبادلات بینالمللی تولیدی، تجاری و گردشگری بهعنوان طرحی بزرگ در اقتصاد ملی ذکر کرده و بند «خ» ماده ۱۰۱، آن را رکن مهمی در ارتقای جایگاه منطقهای و بینالمللی ایران دانسته است.
کریدور سیپک مشتمل بر مجموعه طرحهای زیرساختی و شبکههای همکاری اقتصادی میان چین و پاکستان است که امکان دسترسی زمینی چین به آبهای آزاد بدون عبور از تنگه مالاکا را فراهم میکند. توسعه بندر گوادر و دیگر اجزای این پروژه بهرغم تهدیدات امنیتی و محدودیتها ادامه دارد و اهداف توسعهای چین و پاکستان در این چارچوب پیوند عمیقی یافته است. پهنه مکران بهدلیل نزدیکی جغرافیایی به اجزای اصلی سیپک و گسترش روابط سه کشور، ظرفیت بالایی برای پیوستن ایران به این کریدور دارد. فاصله بندر چابهار در ایران تا گوادر در پاکستان تنها ۹۰ کیلومتر است و این نزدیکی امکان اتصال آسان به مسیر ترانزیتی را فراهم میکند. در این همکاری، نقش ایران فراتر از ترانزیت است. ایران با منابع غنی انرژی و جایگاه صادرکننده خالص، توانایی تأمین نیاز چین و پاکستان را دارد. همچنین، امتداد این کریدور میتواند در ایجاد زنجیرههای ارزش مشترک و تولید نوین با مشارکت ایران مؤثر باشد.
بازار محصولات این زنجیرهها میتواند سه کشور یا بازارهای بینالمللی باشد که از طریق بنادر چابهار و گوادر دسترسی مناسبی به آنها وجود دارد. چین میتواند منبع مالی طرحهای توسعهای مرتبط باشد و صنایع پتروشیمی و معدنی، صنایع غذایی، شیلات و کشاورزی و دامپروری از جمله حوزههای دارای مزیت در این همکاری محسوب میشوند. تعریف همکاریهای مشترک با چین در پهنه مکران و در چارچوب پروژههایی همچون سیپک، علاوه بر ابعاد اقتصادی، ظرفیت تبدیلشدن به عامل تحکیم پیوندهای سیاسی ایران، چین و پاکستان را دارد. این پیوند بهگونهای است که نشان میدهد همکاری ایران با این دو کشور ناشی از ضرورت یا اضطرار نیست و وابستگی آن به شرایط سیاسی و تغییرات در سمتگیری غربی نخواهد بود. به این ترتیب، ترکیب اهداف توسعهای و موقعیت جغرافیایی، مکران را به حلقهای کلیدی در اتصال سه کشور و اجرای طرحهای فراملی مبدل میسازد و امکان همافزایی اقتصادی و ژئوپلیتیکی را فراهم میکند./ منبع
