چشم‌انداز روابط جدید هند و روسیه در سایه تنش‌ با آمریکا

ولادیمیر پوتین قرار است در روز ۵ دسامبر به دهلی‌نو سفر کند؛ این نخستین سفر او پس از تهاجم تمام‌عیار روسیه به اوکراین است و در زمانی حساس انجام می‌شود. پیش از این، سوبرامانیام جایشانکار، وزیر امور خارجه هند و مشاور امنیت ملی هند به مسکو سفر کرده‌اند و گفت‌وگوهای فشرده‌ای با مقام‌های روس داشتند. زمینه این نزدیکی مجدد تا حدی ناشی از دشواری‌های اخیر هند در روابط با ایالات‌ متحده پس از بازگشت دونالد ترامپ به قدرت توصیف شده است؛ هرچند دیدار ترامپ و پوتین در آلاسکا دستاورد عملی اندکی داشت، سیاست دولت ترامپ نسبت به اوکراین و همچنین اقدامات اقتصادی او علیه هند، از جمله وضع تعرفه‌های ۵۰ درصدی بر مجموعه‌ای از کالاهای هندی، به کاهش روابط دهلی‌نو و واشنگتن انجامیده است. اختلافات شخصی میان ترامپ و نخست‌وزیر هند نیز در تیره شدن مناسبات نقش داشته است.

گزارش‌ها حاکی از آن است که چندین توافق عمده ممکن است در جریان اجلاس دنبال شوند: فروش جنگنده سوخو-۵۷، انتقال‌ها یا تولید سامانه موشکی S-500 در هند و ایجاد یک کریدور دریایی میان چنای و ولادی‌وستوک. اگرچه تحقق تمامی این توافق‌ها محتمل نیست، انتظار می‌رود برخی از آن‌ها اجرا شوند. سفر پوتین همچنین پیامی سیاسی ارسال می‌کند مبنی بر اینکه هر دو کشور می‌خواهند توانایی خود در حفظ دوستان قدرتمند را نشان دهند؛ هند از دسترسی به تسلیحات پیشرفته و حمایت‌های روسیه سود می‌برد و روسیه نشان می‌دهد که به‌رغم انزوای غربی، با یک قدرت نوظهور رابطه دوستانه‌ای دارد.

وزیر امور خارجه روسیه بارها نسبت به مشارکت هند در گفت‌وگوی امنیتی چهارجانبه موسوم به «کواد» ابراز تردید کرده و به نظر می‌رسد روسیه با پیشنهاد بسته‌ای از قراردادهای دفاعی و سرمایه‌گذاری‌، می‌کوشد شکاف میان هند و ایالات‌ متحده را گسترده‌تر کند.

در عین حال خطراتی وجود دارد: سابقه تحویل تسلیحات و پروژه‌های دفاعی از روسیه چندان مطمئن نبوده است؛ نمونه‌ای از آن تأخیرها و افزایش هزینه‌ها در تحویل ناو هواپیمابر آدمیرال گورشکوف است. اخیراً نیز جنگ اوکراین موجب شده تا ظرفیت صنعتی دفاعی روسیه برای اجرای تعهدات به هند آسیب ببیند. علاوه بر این، وابستگی فزاینده روسیه به چین به معنای آن است که مسکو دیگر به‌طور مطمئن قادر به حمایت از هند در برابر پکن نخواهد بود. وضع اقتصادی روسیه نیز ضعیف‌تر از گذشته و در حال تحمیل هزینه‌های سنگین ناشی از جنگ است.

همگرایی فعلی میان دهلی‌نو و مسکو بیشتر حاصل تقاطع موقتی منافع است تا برخاسته از بنیان‌های راهبردی پایدار. این رابطه از منظر کرملین ماهیتی معاملاتی دارد و پشتوانه‌ای برای تعهدات بلندمدت محسوب نمی‌شود. در چنین وضعی، کاستن از سطح همکاری با ایالات ‌متحده یا فاصله گرفتن از آن، در مقطع کنونی با منافع بلندمدت هند سازگار نیست و اتکای صرف به مسکو نیز قادر نخواهد بود چالش‌های دیپلماتیک و امنیتی دهلی‌نو را به صورت بنیادی برطرف کند./ منبع