شانگهای سال ۲۰۲۵؛ تلاقی قدرت سخت و نرم در راهبرد چینی
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «شانگهای سال ۲۰۲۵؛ تلاقی قدرت سخت و نرم در راهبرد چینی» به قلم مصطفی کوشکی و منتشرشده در اندیشکده تهران، به بررسی همزمانی نمایش توان نظامی و ابتکارهای نهادی چین در چارچوب اجلاس سران سازمان همکاری شانگهای و رژه روز پیروزی پرداخته و آن را ابزاری برای تقویت جایگاه پکن در نظم جهانی و جلب حمایت کشورهای جنوب تحلیل میکند. در ادامه، چکیده این یادداشت آمده است.
در روزهای اخیر، چین همزمان میزبان دو رویداد مهم و نمادین بود: اجلاس سران سازمان همکاری شانگهای در تیانجین و رژه بزرگ روز پیروزی در پکن به مناسبت هشتادمین سالگرد پایان جنگ جهانی دوم. تقارن این دو مراسم، ترکیبی از نمایش توانمندیهای نظامی و ایجاد سازوکارهای نهادی در چارچوبی چندجانبه را به نمایش گذاشت. این همزمانی فرصتی برای چین فراهم کرد تا علاوه بر ارائه تازهترین تجهیزات و قدرت نظامی، مبانی اصلاح نظم جهانی با محوریت توسعه کشورهای جنوب را تبیین کند.
در جریان اجلاس، رئیسجمهور چین از «ابتکار حکمرانی جهانی» رونمایی کرد. این طرح که ادامهای بر سه ابتکار پیشین این کشور در حوزه توسعه، امنیت و تمدن جهانی است، با اصولی چون برابری حاکمیتها، رعایت قوانین بینالمللی، چندجانبهگرایی، انسانمداری و اثربخشی عملی طراحی شده است. این ابتکار بر سه محور اصلی استوار است: اصلاح روابط قدرت نابرابر، تقویت نفوذ کشورهای جنوب جهانی و افزایش کارآمدی در مواجهه با بحرانهایی همچون تغییرات اقلیمی، شکاف دیجیتال و مشکلات توسعه.
وانگیی، وزیر امور خارجه چین، هشت دستاورد اجلاس را اعلام کرد که مهمترین آنها عبارتاند از تأسیس چهار مرکز امنیتی شامل مرکز یکپارچه مقابله با تهدیدات، مرکز امنیت اطلاعات، مرکز مبارزه با جرائم سازمانیافته فراملی و مرکز کنترل مواد مخدر. تصمیم برای بنیانگذاری بانک توسعه سازمان همکاری شانگهای نیز از جمله نتایج این دور از نشست بود؛ پیشنهادی که چین بیش از یک دهه پیش مطرح کرده بود. همچنین سه سکوی همکاری در حوزه انرژی، صنایع سبز و اقتصاد دیجیتال ایجاد میشود که همراه با سه مرکز همکاری در زمینه نوآوری علمی و فناوری، آموزش عالی و آموزش فنیوحرفهای خواهد بود. علاوه بر این، ۶ برنامه توسعه با کیفیت بالا تدوین شد که شامل ارتقای بهرهوری، گسترش تجارت و سرمایهگذاری و همکاری در زنجیرههای صنعتی است.
در حاشیه این تحولات، حضور نارندرا مودی، نخستوزیر هند، اهمیت ویژهای یافت. در شرایطی که روابط تجاری هند با آمریکا با تنشهایی مانند تعرفههای پنجاه درصدی بر کالاهای هندی مواجه شده است، دهلینو تلاش کرد استقلال راهبردی خود را از طریق نزدیکی به سایر قدرتها، از جمله چین، تقویت کند. چین نیز این فرصت را برای کاهش تنشهای مرزی، بهویژه پس از درگیریهای مرگبار سال ۲۰۲۰، مغتنم شمرد. در این مسیر، پیشنهادهایی نظیر ازسرگیری پروازهای مستقیم، تسهیل صدور ویزا، گسترش گفتوگوهای مرزی و لغو ممنوعیت صادرات عناصر کمیاب، کودها و ماشینهای حفاری به هند مطرح و مورد استقبال قرار گرفت.
برای ایران، این اجلاس در شرایطی برگزار شد که کشور در دوره پس از جنگ دوازدهروزه و در آستانه فعالسازی مکانیسم ماشه، بیش از گذشته به حمایتهای سیاسی، اقتصادی و احتمالا نظامی شرکای غیرغربی نیاز داشت. از دستاوردهای سیاسی این نشست برای ایران میتوان به صدور نامه مشترک ایران، چین و روسیه به دبیر کل سازمان ملل در محکومیت اقدام سه کشور اروپایی برای فعالسازی مکانیسم ماشه و محکومیت حمله آمریکا و اسرائیل به ایران در بیانیه سران شانگهای اشاره کرد. همچنین سفر سهروزه رئیسجمهور ایران به چین زمینه مذاکرات مستقیم با مقامات چینی و روسی را فراهم کرد. میزان موفقیت ایران در جلب حمایتهای بیشتر، به نتیجه این گفتوگوها و بستههای پیشنهادی ارائهشده بستگی دارد./ منبع
